Odprawa posłów greckich -  Witold Rudziński

Opera w 1 akcie; libretto: Bogdan Ostromęcki, wg J. Kochanowskiego.

Prapremiera: Kraków 14 XI 1966.

Osoby: Kasandra - sopran; Helena - mezzosopran; Pani - sopran; Narra­tor - tenor; Aleksander - tenor; Antenor - bas-baryton; Priamus - bas; Menelaus - baryton; Ulisses - baryton; Eneasz - tenor; Pantua - tenor; Iketaon - baryton; Rotmistrz - tenor; mężowie trojańscy.

Akcja rozgrywa się w legendarnej Troi, w czasach antycznych.

Operą rozpoczyna (i kończy) chór intonujący słynne "Wy, którzy Pospolitą Rzeczą władacie". Następnie pojawia się Narrator, wprowadzający niejako poszczególne postacie i objaśniający ich rolę. Jako pierwsze osoby akcji przedstawia on Antenora oraz Aleksandra, czyli królewicza Parysa. Aleksander próbuje po­zyskać rozważnego Antenora dla swojej sprawy: idzie o to, aby nie oddawać uprowadzonej Heleny przybyłym po nią właśnie posłom greckim. Antenor odmawia, wie bowiem, że przyznanie Parysowi racji sprzeczne jest zarówno z poczuciem sprawiedli­wości, jak i trojańską racją stanu. Rozmowa przechodzi w gwał­towną kłótnię, co chór komentuje wierszem "By rozum był przy młodości". Z kolei nadchodzi Helena w towarzystwie Pani (czyli ochmistrzyni). Porwana przez Parysa, nie wbrew własnej wszak­że woli, małżonka greckiego króla Menelausa pełna jest teraz niepokoju i lęku o najbliższą przyszłość.

Ale oto już poczyna się zbierać rada, której członków po kolei prezentuje Narrator. Król Priamus w rozbudowanym arioso przedstawia problem: jaką należy dać odpowiedź greckim po­słom, którzy przybyli z żądaniem wydania uprowadzonej Hele­ny. Aleksander broni swojej sprawy, zasłaniając się przepo­wiednią bogini Wenus, która niegdyś przyrzekła mu Helenę za żonę. Większość przechyla się na jego stronę, lekceważąc roz­sądne uwagi Antenora. Antygrecki front reprezentuje także Iketaon, którego wniosek przesądza sprawę. Zebranie Rady koń­czy się konkluzją króla Priama: Helena niechaj pozostanie w Troi.

Przez scenę przechodzą greccy posłowie - Ulisses i Menelaus, niefortunny małżonek Heleny. Smutni i źli, że misja ich się nie powiodła, przysięgają zemstę "nierządnemu królestwu" Trojan. Ponownie zjawia się Priamus z Antenorem. Tego ostatniego drę­czą złe przeczucia. Wzmaga je jeszcze złowrogie proroctwo Ka-sandry, przepowiadającej zagładę Troi. Także i Priamowi przy­pomina się sen jego małżonki Hekuby: śniło się jej ongi, gdy miał się narodzić Parys, że porodziła głownię, od której spłonę­ło miasto.

Wchodzi Rotmistrz z wiadomością, że Grecy już rozpoczęli działania wojenne i w pierwszych starciach osiągają przewagę. Priam chce zwołać nową radę i zastanawiać się nad sposobami obrony; Antenor odpowiada na to słynną kwestią kończącą się słowami: "Radźmy, jak kogo bić lepiej niż go czekać". Chór: "Wy, którzy Pospolitą Rzeczą władacie", jest zamknięciem całości opery.

"Odprawa posłów greckich" Witolda Rudzińskiego pomyślana była pierwotnie jako opera radiowa i jako taka nagrodzona została na konkursie kompozytorskim w Monaco w 1964. Na radiowej też antenie miała swoją właściwą premierą, później prezento­wano ją w warszawskiej telewizji, a z czasem okazało się, że wytrzymuje ona też z powodzeniem próbę sceny.

Z operowych dzieł Rudzińskiego "Odprawa posłów greckich" jest bezsprzecznie najdoskonalsza i najciekawsza. Nowoczesne w pełni środki kompozytorskiej wypowiedzi - łącznie z pew­nymi formami aleatoryzmu w partiach chóru - potrafił autor pogodzić harmonijnie z ogólnym kolorytem dającym wrażenie zamierzonej archaizacji. Tekst opery pochodzi w całości z tra­gedii Jana Kochanowskiego. Praca współczesnego librecisty ograniczyła się w zasadzie do poczynienia koniecznych skrótów oraz przestawienia niektórych fragmentów, stosownie do potrzeb dramaturgii muzycznej. Wprowadzona też została postać Narra­tora - nie istniejąca w renesansowym pierwowzorze; istnieją w nim jednak wszystkie kwestie, które obecnie w usta Narra­tora zostały włożone.

Źródło: Przewodnik Operowy Józef Kański, PWM 1997