biografia | artykuły | archiwalia w IT
teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Hilary Meciszewski

nie żyje
ur. 1802-02-07, Kraków
zm. 1855-03-14, Kraków

Biografia

MECISZEWSKI Hilary (7 II 1802 Kraków - 14 III 1855 Kraków), dyr. teatru, reżyser. Był synem Kaspra M., prawnika i pułkownika wojsk polskich. Ukończył szkoły średnie w Krakowie, następnie studiował prawo na uniw. lwow. i warszawskim. Za namową rodziny udał się w dłuższą podróż po Europie zachodniej. Po powrocie osiedlił się w Krakowie i rozpoczął żywą działalność publiczną. W grudniu 1830 został adiutan­tem Wodzickiego w gwardii miejskiej, następnie sze­fem sztabu. W marcu 1831 został sekretarzem komitetu obywatelskiego dla niesienia pomocy rannym po­wstańcom i ich rodzinom. Wybierany do sejmów w 1833, 1838, 1844, był jednym z jego najczynniejszych reprezentantów. Domagał się m.in. poparcia rządo­wego dla teatru. W 1834 wydawał i redagował "Ty­godnik Krakowski", w którym pisywał recenzje teatral­ne. W lecie 1835 przebywał w Paryżu, gdzie nawiązał ścisłe stosunki z ks. A. Czartoryskim. Później był jego zaufanym korespondentem politycznym. W 1843 ogła­szał w "Gazecie Krakowskiej" swoje "Uwagi o teatrze krakowskim", wydane potem w formie książkowej. Dzieło to miało mu utorować drogę do dyr. teatru. Po długich zabiegach otrzymał ją w jesieni 1843 (jego wspólnikiem finansowym był J. Mączyński). Na inau­gurację (11 XI 1843) wystawił specjalnie napisany z tej okazji utwór K. Majeranowskiego "Przeszłość i teraź­niejszość sceny polskiej". Jego dyr. trwała przez dwa sezony. W tym czasie t. krak. dwukrotnie wyjeżdżał na występy gościnne do Poznania (czerwiec i lipiec 1844; maj, czerwiec i lipiec 1845); nadto w lecie 1844 do Buska i Solca, a w lecie 1845 do Płocka, Lublina i Radomia. W początku 1845 ukazała się jego książka pt. "Kilka słów Hilarego Meciszewskiego do Redaktora "Gazety Poznańskiej". M. odpierał w niej zarzuty, jakie wywołała jego działalność teatralna. 25 VIII 1845 sam złożył jednak dyr. w ręce J. Mączyńskiego. W ciągu następnych miesięcy nadal czynnie uczestniczył w ży­ciu politycznym Krakowa. Po upadku rewolucji krak. powrócił do zagadnień teatralnych. W początku 1847 opracował plan teatr. towarzystwa akcyjnego, które wzmocniłoby podstawy finansowe t. i nadało mu cechy instytucji publicznej. Dzięki energii M. zebrano ponad połowę potrzebnego kapitału (przeszło 100 000 zł), a na zebraniu akcjonariuszy wybrano komitet zarządzający. Następnie komitet zawarł z Mączyńskim umowę, która miała być zatwierdzona przez rząd. Wypadki polityczne udaremniły dalszą działalność komitetu. W 1851, w ar­tykułach ogłoszonych w "Czasie", M. przypomniał swą inicjatywę i sprawił, że w kwietniu 1852 ponownie zwrócono się do rządu w sprawie reaktywowania to­warzystwa. Tym razem stanęła na przeszkodzie germanizacyjna polityka władz austriackich. M. był czło­wiekiem wielostronnie utalentowanym. Napisał kilka dzieł na tematy polityczne i prawnicze. Teatrem inte­resował się gruntownie. Przełożył kilka dramatów (m.in. "Angelo Malipieri, Monaldeschi"), próbował nawet swych sił jako aktor uczestnicząc w przedstawieniach amatorskich. Jego "Uwagi o teatrze krakowskim" były książką pod wieloma względami przełomową. Prócz ostrej krytyki stosunków panujących w t. krak. zawiera­ły nowe i słuszne postulaty, m.in. stworzenia żelaznego repertuaru, złożonego z najwybitniejszych pol. sztuk wszystkich okresów. Od inscenizacji M. domagał się obrazu wiernego rzeczywistości historycznej, idąc w tym za tendencją romantyczną, która słabo zaznaczała się w t. polskich. W grze aktorskiej piętnował zaniedbania dykcji i prowincjonalną manierę. Jako dyr. t. zrealizo­wał wiele ze swoich postulatów. Po części własnym kosztem, po części za pieniądze rządu sprowadził wiele nowych dekoracji z pracowni Gropiusa, Papego i Ber­gera. Przywrócił w zespole dyscyplinę, unowocześnił reżyserię, pracował z aktorami oddając im do dyspo­zycji swoją bibliotekę, dzieląc się z nimi swoją wiedzą, wysyłając ich do Wiednia, by mogli zapoznać się z grą tamtejszych aktorów. Oddziaływało to b. korzystnie na utalentowanych aktorów, którym brakło ogólnego wykształcenia, jak np. w wypadku J. Królikowskiego. W ciągu dwóch sez. wystawił trzynaście komedii A. Fredry, nadto liczne utwory W. Bogusławskiego, J.U. Niemcewicza, A. Felińskiego, J. Korzeniowskiego. W obcym repertuarze figurowali: W. Szekspir, Molier, P. Corneille, C. Goldoni, P. Beaumarchais, F. Schiller, A. Dumas i V. Hugo. M. stworzył również dobry zespół operowy, który wykonywał m.in. utwory G. Rossinie­go, CM. Webera, V. Belliniego. Jako inscenizator olśnił Kraków przedstawieniem "Dziewicy Orleańskiej"; w wi­dowisku tym uczestniczył cały zespół ubrany w nowe kosztowne kostiumy, wzmocniony bez mała stu sta­tystami, na tle dekoracji przedstawiających m.in. pło­nący obóz i katedrę w Reims. Pełen inicjatywy, ener­giczny, był jednak drażliwy i porywczy. Szybko też popadł w konflikty z aktorami (m.in. z J. Rychterem), co przyczyniło się do jego rezygnacji. Jego dyr. była zbyt krótka, żeby trwale oddziałać na poziom t. kra­kowskiego. Obudziła jednak w Krakowie większe ambicje, zrealizowane w czasach S. Koźmiana, który wyzyskał niektóre pomysły M.

Bibl.: J. Bieniarzówna: Rzeczpospolita krakowska 1815-1846, Wrocław 1951; J. Bieniarzówna: Z dziejów liberalnego i kons­piracyjnego Krakowa, Kraków 1948; Estreicher: Teatra; Got: Teatr Meciszewskiego; F. Hechel: Człowiek nauki taki, jakim był, Kraków 1939, t. II; Krzesiński: Koleje życia; Prace o lite­raturze i teatrze ofiarowane Z. Szweykowskiemu, Wrocław 1966 (J. Got); Rocz. Biblioteki PAN w Krakowie 1961/62 (Z. Ja­błoński); Afisz teatr. 1965 nr 6; Pam. teatr. 1953 z. 4 (S. Mo­rawski; tu il.), 1961 z. 2 (Z. Jabłoński), 1962 z. 2 (J. Got).

Ikon.: J. Kossak: Portret, akw., 1849 - MTWarszawa; J.K. Wojnarowski: Portret, akw. oraz Portret, rys. - MNKraków (zb. Czapskich).

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.