teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Karol Frycz

nie żyje
ur. 1877-03-29, Cieszkowy
zm. 1963-08-30, Kraków

Biografia

FRYCZ Karol (29 III 1877 Cieszkowy woj. kieleckie - 30 VIII 1963 Kraków), scenograf, reżyser, dyr. teatru. Był synem Kazimierza F. i Heleny z Trzetrzewińskich.

Uczył się w gimn. św. Anny w Krakowie oraz w Boch­ni, gdzie zdał maturę. Następnie dwa lata studiował ar­chitekturę na Politechnice w Monachium (1896-98). Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie ukończył ze złotym medalem w 1902; studiował malarstwo u S. Wy­spiańskiego, J. Mehoffera i L. Wyczółkowskiego, uczę­szczając jednocześnie na wydział historii sztuki Uniw. Jagiellońskiego. W 1902-04 kontynuował studia w Wie­dniu w Kunstgewerbeschule pod kier. A. Rollera, 1904/ 05 w Academie Julien w Paryżu i w szkole W. Morrisa w Londynie (u H. Herkommera). W 1905 rozpoczął działalność scenograficzną dla ka­baretu Zielony Balonik. W tym czasie (aż do 1912) dzia­łał także we władzach tow. "Polska Sztuka Stosowana". W 1906 debiutował jako scenograf w t. krak. dekoracja­mi do "Pelleasa i Melisandy". W 1906/07 wykonał deko­rację sali teatr. w t. Figliki A. Szyfmana oraz deko­racje do "Księcia Niezłomnego", "Beatryks Cenci", "Ślubów panieńskich" i innych. W 1907 projektował ozdoby kryp­ty na Skałce i dekoracje miasta w czasie uroczystości pogrzebowych S. Wyspiańskiego. W 1908-12 wykonał szereg prac z zakresu dekoracji wnętrz, polichromii w wielu kościołach, pałacach, kawiarniach (m.in. Jamy Michalikowej w Krakowie). Rok 1912 spędził w Afry­ce. Od stycznia 1913 współpracował z T. Polskim w Warszawie. Do najciekawszych jego prac z tego okresu zaliczyć należy opracowanie plastyczne "Irydiona" (pre­miera 29 I 1913), "Balladyny", "Burzy" W. Shakespeare'a, "Grzegorza Dyndały", "Lekarza mimo woli". Od września 1913 do lutego 1914 przebywał w Afryce. W czasie I wojny świat. pracował nad renowacją zabytków San­domierza. W 1919-21 przebywał na Dalekim Wscho­dzie jako radca kulturalny pol. poselstwa w Tokio oraz attache kulturalny przy komisarzu R.P. na Syberii. Wykładał wtedy na wyższych uczelniach: w Tokio, Kioto i Osaka. W 1921 powrócił do kraju i rozpoczął pracę w T. Polskim i Małym, w 1931-33 współpracował także z T. Narodowym; w 1933-35 był scenografem w T. im. Słowackiego w Krakowie. W 1926 wykonał oprawę plastyczną dla dwu utworów granych w parys­kim T. Ambigu. W 1935 objął dyrekcję T. im. Słowac­kiego w Krakowie i pełnił ją do 1939 (otwarcie sez. od­było się 2 IX 1935 przedstawieniem "Wychowanki" w re­żyserii F.). II wojnę świat. spędził w Krakowie pracując w Muzeum Czapskich. W 1945/46 został ponownie dyr. T. im. Słowackiego w Krakowie (otwarcie sez. odbyło się 19 II 1945 przedstawieniem "Przepióreczki"). Od 1930, z przerwą wojenną, był prof. Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Od 1946 pracował jako sceno­graf, przede wszystkim w t. krak., ale także w Warszawie, Poznaniu, Wrocławiu, Katowicach, Szczecinie i innych miastach polskich.

Debiutem reżyserskim F. była "Ziemia nieludzka" (1923). Od tego czasu reżyserował szereg przedstawień, m.in. "Henryka IV", "Pannę Maliczewską". Do najciekawszych jego prac scenograficznych należały: "Książę Niezłomny" (1906), "Krakowiacy i Górale" J.N. Kamińskiego (1913), "Wyzwolenie" (1916), "Pan de Pourceaugnac" (1918), "Nie-boska komedia" (1919), "Hamlet" (1922 i 1947), "Wesele Fi­gara" (1922 i 1937), "Pan Jowialski" (1923), "Sen nocy letniej" (1923), "Cyrano de Bergerac" (1924), "Świętoszek" (1925 i 1946), "Otello" (1925), "Wariat i zakonnica" (1926), "Sługa dwu panów" (1927), "Juliusz Cezar" (1928), "Wielki kram" (1929), "Krakowiacy i Górale" W. Bogusławskiego (1929), "Volpone" (1930), "Wesele" (1932), "Lilla Weneda" (1935), "Wielki Fryderyk" (1936), "Złota Czaszka" (1936), "Tragedia o polskim Scylurusie" (1936), "Mizantrop" (1939), "Powrót syna marnotrawnego" (1947), "Mazepa" (1949). Ostatnimi pracami F. dla t. były scenografie "Pana Jowialskiego" (1959) i baletu "Giselle" (1960). W 1957 otrzymał godność honorowego dyr. T. im. Słowackiego w Krakowie z oka­zji pięćdziesięciolecia pracy na scenach pol. Od 1 X 1960 przeszedł na emeryturę.

F. rozpoczął od secesji, przetworzył jej formy dla t. stał się znakomitym stylizatorem. Wprowadził do t. pol. nowy, zupełnie odrębny od stosowanego w wieku XIX typ dekoracji trójwymiarowej, która odtąd stała się w naszym t. powszechna. W swoich pracach scenogra­ficznych świetnie oddawał klimat rozmaitych epok. Był pełnym kultury znawcą sztuki, twórcą historycznego kostiumu (specjalnie molierowskiego), opartego na wnikliwych badaniach źródłowych, wychowawcą sce­nografów pol., jednym z pierwszych we współczesnym tego słowa znaczeniu scenografów w naszym teatrze. W 1952 otrzymał Nagrodę Państwową I stopnia. Po­śmiertnie wydano tom jego artykułów o teatrze i sztuce (Warszawa 1967).

Bibl.: EdS V; Frycz: O teatrze, Karola Frycza twórczość teat­ralna, Wystawa w Muzeum Teatralnym, Warszawa 2 IX-15 XI 1970 (il., ikon.); A. Grzymała-Siedlecki: Na orbicie Melpomeny, Warszawa 1966 s. 331-346; Sprawozdanie T. im. Słowackiego w Krakowie pod dyr. Karola Frycza za pierwszy kwartał dzia­łalności w r. 1945; Strzelecki: Plastyka teatralna; J. Wiktor: Rozmowy pod kolorowym parasolem, Kraków 1965; Pam. teatr. 1952 z. 2/3 (il.), 1970 z. 1/2 (H. Kajzar; tu il.).

Ikon.: W. Długosz: Portret, olej. - T. im. Słowackiego, Kra­ków; K. Frycz: Autokarykatura, rys., 1905 - MTWarszawa; J. Kassarab: Portret, olej - MHKraków; K. Frycz: Autoport­ret, rys. - MTWarszawa; K. Sichulski: Portrety, rys., karyk. - T. im. Słowackiego Kraków, MN Warszawa; Fot. - MTWar­szawa.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.