Stanisław Jaworski

nie żyje
ur. 1895-02-12, Dolina na Pokuciu
zm. 1970-10-28, Warszawa

Biografia

JAWORSKI Stanisław Czesław (12 II 1895 Dolina na Pokuciu - 28 X 1970 Warszawa), aktor. Był synem Zygmunta J., kolejarza, i Marii z Zimermanów. Pierwszą jego żoną była Anna Zdeńka Topolska (zob. t.l), drugą aktorka Janina Porębska-Wanemann. Debiutował w 1913 w T. Nowym we Lwowie. W czasie I wojny świat, odbywał służbę wojskową w armii austriackiej. Od 1919 do 1921 występował w T. Powszechnym w Krakowie, w sez. 1921/22 i 1922/23 w T. Miejskim w Bydgo­szczy, 1923/24 w T. Miejskim w Sosnowcu, 1924/25 w T. Polskim w Katowicach, 1925/26 w T. Miej­skim w Lublinie, 1926/27 w Grudziądzu, 1927-33 w T. Ziemi Pomorskiej w Toruniu - grał m.in. Ezrę ("Judasz z Kariothu"), Mrozika ("Wesele Fonsia"), Pagatowicza ("Grube ryby"), Dyndalskiego ("Zemsta"), Szwejka ("Przygody dobrego wojaka Szwejka"), Twardosza ("Dożywocie"), Kaspra ("Gwałtu, co się dzieje"). W Poznaniu występował w sez. 1933/34 (być może także w sez. nast.) w T. Nowym, a 1935-38 w T. Polskim. W sez. 1938/39 grał w T. Letnim w Warszawie. Podczas II wojny świat. występował w jawnych t. warsz.: Komedia, Maska, Miniatura oraz w T. Powszechnym w Krakowie. W czasie powsta­nia warsz. był noszowym w jednym ze szpitali powstańczych. W 1945-55 zaangażowany był do krak. T. im. Słowackiego (występował również na scenie Starego T. w okresie połączenia zespołów). W Krakowie grał m.in. Malvolia ("Wieczór Trzech Króli"), Chłopowa ("Rewizor"), Don Bazylia ("Wesele Figara"), Zarubę ("Brygada szlifierza Karhana"), Teo­fila ("Głupi Jakub").

W 1955 przeniósł się do Warszawy, do T. Domu Wojska Polskiego (potem pn. T. Dramatyczny) i występował do końca sez. 1967/68. Do najwybitniejszych jego ról z tego okresu należały: Dussel ("Pamiętnik Anny Frank"), Król Ignacy ("Iwona księż­niczka Burgunda"), Karol Koppe ("Meteor"), Puls ("Quiz"), Tenorio ("Don Juan, czyli miłość do geome­trii"), Landgraf Heski ("Anabaptyści"). Posiadał nie­pozorne warunki zewnętrzne zwykłego, "szarego człowieka". Wysoki, o podłużnej twarzy i długim nosie, miał wysoki głos o charakterystycznej barwie i jakby zwolnioną wymowę. Nigdy nie grał aman­tów, występował najczęściej w rolach drugorzęd­nych, a tworzył wtedy niezapomniane kreacje chara­kterystyczne. "Był aktorem jednego tonu - ale był to ton znakomity. Ironicznie zrzędliwy i zrzędliwy ironicznie. Grywał ludzi zgorzkniałych, zasklepia­jących się w swojej samotności, czasem przeświet­lonych smutną mądrością, pełnych wielkiej pobła­żliwości i dystansu" ("Życie Literackie" 1970). Ogromną popularność zdobył jako odtwórca postaci pana Kolasińskiego w powieści radiowej Matysiakowie. Często występował w radiowych Podwieczorkach przy mikrofonie. Grał w filmach polskich.

Bibl.: Almanach 1970/71; Dąbrowski: Na deskach t. 2; Hist. filmu t. 4. 5: Kwaskowski (il.); Nawrat: Repertuar; 50 lat sceny toruńskiej, Toruń (1970); Pozn. wspominki; Sto lat Starego Teatru; T. Dramatyczny w Warszawie (il.); Teatr Dramatyczny m.st. Warszawy, Warszawa 1959 (il.); Wosiek: Teatr lud.; Żywot: Dwadzieścia sezonów; Gaz. Lwow. 1914 nr 144; Pam. Teatr. 1963 z. 1-4 s. 199, 206; Teatr 1971 nr 1; Życie Lit. 1970 nr 46; Akta (tu fot.), ZASP; Akta (tu fot.), T. im. Słowackiego Kraków; Programy, IS PAN.

Ikon.: E. Głowacki: J. jako Malvolio (Wieczór Trzech Króli), karyk., rys., repr. Dz. Lit. 1947 nr 32; M. Demczuk: J. jako Tourterelle (Niemcy), rys., 1949 - MHKraków; J. Żebrowski: Rys. (cztery): J. jako Pierwszy Bóg (Dobry człowiek z Seczuanu), karyk. repr. Express Wiecz. 1956 nr 55, i. jako Dussel (Pamiętnik Anny Frank), karyk. repr. Express Wiecz. 1957 nr 103, J. jako Klemens Kolasiński, karyk., repr., Express Wiecz. 1958 nr 45 i J. jako Howie Newsome (Nasze miasto), karyk., repr. Express Wiecz. 1958 nr 80; A. Stopka: J. jako Klemens Kolasiński (radiowa Rodzina Matysiaków), karyk., rys., repr., Życie Lit. 1958 nr 16 i portret, karyk., rys., repr. Twarze itd. Karykatury Andrzeja Stopki, Kraków 1959; W. Dunin-Marcinkiewicz: J., rys., kredka czarna, 1960 - MTWarszawa; Fot. - Aren. Dok. Mech., IS PAN, MTWarszawa, ZASP.

Film.: 1937 - Znachor (f.); 1949 - Skarb (f.); 1954 - Autobus odjeżdża 6,20 (f.), Niedaleko Warszawy (f.); 1955 - Irena do domu (f.), Trzy starty (f.); 1956 - Podhale w ogniu (f.); 1957 - Człowiek na torze (f.), Kapelusz pana Anatola (f.), Wraki (f.); 1958 - Pożegnania (f.), Zadzwońcie do mojej żony (f.); 1959 - Inspekcja pana Anatola (f.), Pan Anatol szuka miliona (f.); 1960 - Zezowate szczęście (f); 1965 - Barbara i Jan, odc., Niepowtarzalne zdjęcie (s.tv); 1966 - Niekochana (f.); 1969 - Wniebowstąpienie (f.); Fragm. kronik i materiałów film. z 1953-61, Arch. WFD; Materiały - Archiwum TVWarszawa.

Nagrania: Role - Red. Dok. Inf. PR.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1900-1980 t.II, PWN Warszawa 1994

Zdjęcia


Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.