Zofia Mrozowska

nie żyje
ur. 1922-08-24, Warszawa
zm. 1983-08-19, Warszawa

Biografia

Zofia Mrozowska urodziła się w 1922. W czasie okupacji ukończyła studia w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej, działającym w konspiracji w Warszawie. Po wojnie dostała angaż w Teatrze Wojska Polskiego w Łodzi (od 1949 - Teatr im. Stefana Jaracza), w którym debiutowała rolą Maryny w "Weselu" Wyspiańskiego; w "Fantazym" Słowackiego zagrała Stelkę, w "Lecie w Nohant" Iwaszkiewicza Solange, w sztuce Giraudoux tytułową Elektrę w reżyserii Edmunda Wiercińskiego na Scenie Poetyckiej Teatru. "Elektra" przeszła do historii teatru jako wybitne wydarzenie artystyczne. Recenzje ukazały się w najważniejszych pismach literackich w kraju: "Odrodzeniu", "Kuźnicy", "Twórczości". Znakomite przedstawienie odwołujące się do idei prawdy i sprawiedliwości kojarzono z klęską powstania warszawskiego. Zostało ono zdjęte z afisza przez ówczesne władze, a Scena Poetycka zamknięta.

W następnym sezonie Mrozowska przeszła do Teatru Kameralnego. Wśród ról tam zagranych doceniono szczególnie Laurę w "Szklanej menażerii" Williamsa i Anusię w "Szkole żon" Moliera z Jackiem Woszczerowiczem w roli Arnolfa. W recenzjach podkreślano szczególną urodę aktorki, wdzięk i urok osobisty. "Inteligencja i wyjątkowa wrażliwość, wnikliwość psychologiczna, [...] celność i świadomość czynią z niej zjawisko w każdej roli" (Józef Gruda, "Teatr" 1958 nr 16).

We wrześniu 1948 Mrozowska z całym zespołem Teatru Kameralnego przeniosła się do Warszawy. Teatr zmienił nazwę na Współczesny. Związana przez lata z teatrem, którego dewizą było "tworzenie teatru w oparciu o europejskie tradycje teatralne i literackie", teatrem, który prezentował ważnych autorów współczesnych, prawie równocześnie z premierami na scenach europejskich i amerykańskich, Mrozowska miała w repertuarze, w różnych okresach swej twórczości, role ciekawe, wielokrotnie znakomite.

I tak Emilka Webb w "Naszym mieście" Wildera grana oszczędnymi środkami, pastelowa i delikatna oraz w tym samym roku (1957) Elektra w "Muchach" Sartre'a "pełna wyrazu, przekonywująca, śliczna w ruchach i geście", "ujawnia nowe możliwości swojego talentu: siłę, a nawet pewną drapieżność" (Leonia Jabłonkówna, "Teatr" 1957 nr 19), w końcowych scenach staje się tragiczna. W ostro, dramatycznie zarysowanej postaci prostytutki Jenny w "Operze za trzy grosze" Brechta wykorzystała nowe właściwości swojego aktorstwa. Grała w sztukach: "Dochodzeniu" Weissa, dokumentalnej kronice zbrodni w Auschwitz - Świadka, w "Nie do obrony" Osborne'a Lizę, w "Cocktail - Party" Eliota Lawinię, w "czarnej" sztuce Bonda "Kobieta" - Hekabe, wreszcie w "Zmierzchu długiego dnia" O'Neilla zagrała Mary Tyrole - beznadziejnie uwikłaną w nałóg narkomankę doprowadzająca do rozpadu rodziny, w "Dawnych czasach" Pintera bezlitosną w swej bierności wobec odkrywania przeszłości Kate.

Mrozowska grała w sztukach współczesnych, ważnych, czasem głośnych, ale nie tylko. W 1961 Axer daje premierę "Ifigenii w Taurydzie" Goethego w nowym przekładzie Edwarda Csató. Spektakl poetycki, pozbawiony koturnowego patosu, odczytujący precyzyjnie racjonalistyczne tezy autora był jednym z największych sukcesów teatru. Zofia Mrozowska miała w nim swój znakomity udział. Jej Ifigenię uznano za jedno z najcenniejszych osiągnięć sztuki aktorskiej powojennego teatru w Polsce. "Mrozowska fascynuje [...], jej gesty poddane są nadrzędnej zasadzie stylu. Nie ma tu nic przypadkowego, nic nie wynika z temperamentu, wszystko z owej zasady. [...] A więc idealne wyczucie i poddanie się dyscyplinie formy". (Andrzej Wirth, "Nowa Kultura" 1961 nr 8).

W 1969 zagrała Marię Stuart w tragedii Fryderyka Schillera w reżyserii Erwina Axera, we współczesnym przekładzie Witolda Wirpszy. Mrozowska zrywa z tradycją grania pięknej ofiary, uciśnionej niewinności. "To skondensowana gwałtowność uczuć trzymanych na wodzy przez żelazną wolę i dyscyplinę. Jest władcza, przywykła do hołdów, [...] trudno jej zachować wyniosły spokój. Wszystko to Mrozowska potrafi pokazać nie tylko przez słowo i gest, ale w większym może stopniu przez milczenie" (Leonia Jabłonkówna).

Między Ifigenią a Marią Stuart znalazła się Masza w Axerowskich "Trzech siostrach" Czechowa (1963), w przedstawieniu, w którym postacie pozbawione zostały sentymentalizmu, a zyskały rysy tragiczne. Masza Mrozowskiej z desperacką odwagą kochała Wierszynina. Kontrast między kruchą sylwetką a energią i siłą jej buntu, gorzka maska upodabniająca ją do postaci niedostosowanych w sztukach współczesnych, [...] jej wstręt do dyplomacji obyczajowej, hazardowość buntu przypominają jej Jenny z "Opery za trzy grosze" (Eleonora Stróżecka, "Teatr" 1963 nr 19).

Mrozowska pracowała od młodości z wybitnymi reżyserami: Juliuszem Osterwą i Edmundem Wiercińskim, Erwinem Axerem, Jerzym Kreczmarem, Konradem Swinarskim, Zygmuntem Hübnerem, a także Aleksandrem Bardinim, Stanisławą Perzanowską, Stanisławem Daczyńskim.

W zespole znakomitych aktorów teatru Współczesnego zajmowała ważne miejsce.

Była obecna także w Teatrze Telewizji w latach '60 i '70, gdy ten stanowił istotny rozdział w życiu teatralnym kraju. Grała między innymi Andromachę w tragedii Eurypidesa, Kasandrę w "Odprawie posłów greckich" Kochanowskiego, Królową Gertrudę w "Hamlecie, Matkę w "Tristanie 1946" wg powieści Kuncewiczowej. Była bohaterką monodramu Cocteau "Głos człowieczy". Szczególnie ceniono jej udział w telewizyjnych widowiskach poetyckich.

W filmie zadebiutowała w "Zakazanych piosenkach" (1947) rolą żydowskiej dziewczynki śpiewającej przejmująco uliczną piosenkę, zagrała też znaczący epizod w głośnym filmie Jakubowskiej "Ostatni etap". Cenili ją reżyserzy: Janusz Majewski obsadzając w roli ogarniętej szaleństwem hrabiny Szemiotowej w filmie "Lokis" (1972), Ryszard Ber, po spotkaniu z aktorką w "Lalce" Prusa, pokazał Mrozowską inną w "Chłopcach" Grochowiaka (1973) w roli ostro charakterystycznej kobiety wyrachowanej, zimnej, żony pensjonariusza domu starców. Natomiast wyrazicielką trwałości pewnych tradycji sięgających Dekalogu była Mrozowska w filmach Zanussiego" "Constans" i "Kontrakt" (1980), a także w "Pokoju z widokiem na morze" (1978) i "Zaległym urlopie" (1978) Janusza Zaorskiego. Zagrała także w "Polskich drogach" Janusza Morgensterna. Premiera filmu Leszka Wosiewicza "Wigilia 81", w którym brała udział i który długo przeleżał na półce, odbyła się po jej śmierci.

Ważnym rozdziałem w teatralnym życiu Mrozowskiej była praca pedagogiczna. Zaczynała jako asystentka Stanisława Daczyńskiego, następnie Stanisławy Perzanowskiej. W latach 1969 - 1971 pełniła funkcję dziekana Wydziału Aktorskiego w warszawskiej PWST.

Pierwszym przygotowanym ze studentami "warsztatem" była Szekspirowska "Opowieść zimowa" (z muzyką Macieja Małeckiego). Grana gościnnie na scenie Teatru Współczesnego, cieszyła się uznaniem widzów i krytyki: "Nie czuło się szkolnego popisu", "Zagrali z ogromna werwa, niezwykłą pomysłowości i lekkością", "Szczególne wyrazy uznania należą się Zofii Mrozowskiej. [...] Utwór nabrał szczególnego wdzięku". Spektakl został pokazany w poniedziałkowym Teatrze Telewizji.

"Dojrzałość i bogactwo środków wyrazu, artystyczna intuicja i prawda, połączone z wrażliwością i inteligencją uczyniły z Zofii Mrozowskiej zjawisko niezwykłe na scenie, tak zasobnej przecież w talenty i indywidualności jak Teatr Współczesny. Tym artystycznym i psychologicznym wyróżnikiem aktorstwa Mrozowskiej wydaje się przede wszystkim stosunek artystki do postaci - do człowieka: pełen szacunku i jednocześnie aktorskiej lojalności, która nakazuje dawać negatywnym cechą postaci pełna motywację [...]. Grane przez Mrozowską kobiety [...] nawet w sponiewieraniu zachowały ludzką godność" (Irena Keller, "Teatr" 1983 nr 11).

Sama aktorka, zapytana w jednym z wywiadów, które role uważa za ważne w swojej biografii wymienia Laurę w "Kordianie", Elektrę Giraudoux i Sartre'a, Maszę w "Trzech siostrach", Ifigenię Goethego i Marię Stuart Schillera.

"Razem z Nią odeszła epoka" - pisano po śmierci Mrozowskiej w 1983. "Epoka, w której osobista rzetelność i kultura aktora miała jeszcze istotne, liczące się znaczenie, czas wartości prawdziwych, wartości trwałych".

Zofia Szczygielska

Zdjęcia


Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.