teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Aleksander Żabczyński

nie żyje
ur. 1900-07-24, Warszawa
zm. 1958-05-31, Warszawa

Biografia

ŻABCZYŃSKI Aleksander (24 VII 1900 Warszawa - 31 V 1958 Warszawa), aktor. Był synem Aleksandra Ż., generała pol., i Zofii z Ostrowskich, mężem aktorki Marii Ż. Uczył się w Warszawie w gimn. Chrzanow­skiego, następnie w szkole Kulwiecia. W 1919 wstąpił do Szkoły Podchorążych w Poznaniu. Po ukończeniu szkoły był oficerem 1 pułku artylerii polowej, studiował prawo na Uniw. Warsz., uczęszczał do szkoły filmowej N. Niovilli. Na uniw. wstąpił do kółka dram., które prowadził E. Wierciński. W 1922 przyjęto go do Insty­tutu Reduty, a wkrótce do zespołu. Debiutował 24 XII 1922 w rolach Archanioła Gabriela i Chleburada ("Pa­storałka"), 11 X 1923 grał Karola ("Nowy Don Kiszot"). W 1923 ożenił się z aktorką Marią Zielenkiewicz. W sez. 1924/25 występował w T. im. Bogusławskiego, w sez. 1925/26 w T. Polskim, w sez. 1926/27 w T. Narodowym. W sez. 1927/28 był aktorem T. Miejskich we Lwowie. W 1929 uczestniczył w przedstawieniu "Kuligu" inscenizo­wanym przez L. Schillera podczas Powszechnej Wysta­wy Krajowej w Poznaniu. W sez. 1929/30 był aktorem T. Kameralnego i T. Popularnego w Łodzi. W 1930 występował gościnnie w Bydgoszczy. Od 1930 występo­wał w warsz. teatrzykach: Morskie Oko (1930-31, 1932-33), Wesołe Oko (1931-32), Kameleon (1932), Rex (1933), Wielka Operetka (1933-34), Wielka Rewia (1934-35, 1937), Hollywood (1935), Cyrulik Warszaw­ski (1936). Dorywczo występował wówczas w T. Naro­dowym (1934) i w Instytucie Reduty (1936). W 1937-39 był aktorem TKKT; występował w T. Letnim. Od 1926 często występował w filmach pol.; ogółem odegrał ok. dwudziestu pięciu ról. W związku z pracą aktora filmo­wego wyjeżdżał na zdjęcia za granicę: w 1930 do Fran­cji, w 1937 do Jugosławii, Austrii i na Węgry. W 1939 uczestniczył w kampanii wrześniowej; potem był ofice­rem Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie: we Francji, Anglii, na Bliskim Wschodzie, we Włoszech (ranny pod Monte Cassino). Zdemobilizowany, w 1946 wrócił do kraju. W maju 1947 wystąpił gościnnie w warsz. T. Małym w roli Benedykta ("Wiele hałasu o nic") i otrzymał za nią nagrodę na festiwalu szekspirowskim. W 1948-49 był aktorem T. Klasycznego, a od 1949 do końca życia T. Polskiego w Warszawie. Często uczestniczył w au­dycjach radiowych, a w ostatnim okresie życia także telewizyjnych.

Był postawnym szatynem o pięknej głowie, jasnych, wyrazistych oczach w ciemnej oprawie i wyjątkowo re­gularnych rysach twarzy. Powszechnie chwalono jego głos, muzykalność, wykwint i precyzję gestu. (Był uzdol­niony plastycznie, rzeźbił w drewnie). W okresie mię­dzywojennym grał zwykle role komediowych amantów i zdobył w nich popularność, którą pomnażały jeszcze występy w rewii i filmie. Ważniejsze role teatr. z tego okresu: Józio Grojseszyk ("Podróż po Warszawie"), Żurosław ("Skalmierzanki"), Floryzel ("Opowieść zimowa"), Fortunio ("Świecznik"), Jean ("Jean"). Po II wojnie świat. znacznie rozszerzył swoje możliwości aktorskie. W tym okresie grał m.in. Darnleya ("Maria Stuart" J. Słowackie­go), Bolingbroke'a ("Szklanka wody"), Benkendorfa ("Ostatnie dni"), Nieziełasowa ("Pociąg pancerny"), Stanis­ława Augusta ("Król i aktor"), Prokuratora ("Juliusz i Ethel"), Kalba ("Intryga i miłość"), Szafrankiewicza ("Trzeci dzwonek").

Bibl.: Jewsiewicki: Materiały; Lorentowicz: T. Polski; Simon: Spis przedstawień Reduty; Szczublewski: Artyści i urzędnicy; Ekran 1957 nr 18 (wywiad z Ż.), 1958 nr 23 (il.); Radio i Tele­wizja 1958 nr 24; SI. powsz. 1958 nr 133; Świat 1958 nr 24 (il.); Teatr 1958 nr 13 (K. Wilamowski, tu il.); Trybuna Ludu 1958 nr 155; Życie Warsz. 1958 nr 131; Akta SPATiF; Doku­menty osobiste w zb. M. Żabczyńskiej.

Ikon.: A. Chamiec: Ż. jako Stanisław August (Król i aktor), miniatura - własność malarki; J. Żebrowski: Ż. jako Odys (Achilles i panny), karyk.,rys.,repr. Express wiecz. 1956 nr 232; Fot. pryw. i w rolach - IS PAN, MTWarszawa, zb. Z. Koczanowicza Warszawa.

Film.: 1930 - Janko muzykant; 1933 - Dzieje grzechu; 1934 - Córka generała Pankratowa; 1935 - Manewry miłosne; 1936 - Ada, to nie wypada, Będzie lepiej. Jadzia, Tajemnica panny Brinx; 1937 - Dyplomatyczna żona, Królowa przed­mieścia, Pani minister tańczy; 1938 - Kobiety nad przepaścią, Zapomniana melodia; 1939 - Biały murzyn, Sportowiec mimo woli, Trzy serca, Złota maska, Żona i nie żona.

Nagrania: Rola (Intryga i miłość) - Teatr PR.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Zdjęcia


Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.