Bohdan Korzeniewski

nie żyje
ur. 1905-04-11, Siedlce
zm. 1992-09-05, Warszawa

Biografia

Bohdan Korzeniewski , ur. 11 kwietnia 1905 w Siedlcach, zm. 5 września 1992 w Warszawie; krytyk teatralny, historyk teatru, pedagog, reżyser, tłumacz.

Ojciec, Józef Korzeniewski pochodził z drobnej szlachty kresowej, pracował jako urzędnik sądowy. Matka Stanisława była nauczycielką, należała do Polskiej Partii Socjalistycznej. Babka ze strony matki pochodziła z rodziny słynnych osiemnastowiecznych aktorów - Truskolaskich, sama brała udział w powstaniu styczniowym.

Do gimnazjum Korzeniewski uczęszczał w Siedlcach. W 1925 roku wstąpił na Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Warszawskiego, należał do Akademickiego Związku Młodzieży Socjalistycznej, po wojnie nie przyłączył się jednak do działalności partyjnej. Lata 1933-1934 spędził we Francji na stypendium ufundowanym przez Fundusz Kultury Narodowej. Po powrocie został recenzentem teatralnym w nowopowstałym tygodniku "Pion", skupiającym elitę krytyków takich jak Tymon Terlecki, Karol Irzykowski, Kazimierz Wyka. Wcześniej, już w latach dwudziestych, związany był Korzeniewski ze "Skamandrem" i "Wiadomościami Literackimi" .

Jego praca magisterska, wydana w roku 1934, Drama w warszawskim Teatrze Narodowym podczas dyrekcji Ludwika Osińskiego (1814-1831), została uhonorowana Nagrodą im. Kasy Józefa Mianowskiego.

W tym samym czasie (1934) Aleksander Zelwerowicz, ówczesny dyrektor PIST-u, zaproponował Korzeniewskiemu prowadzenie wykładów kursowych z historii teatru na wydziałach reżyserskim i aktorskim. Prowadził je także w czasie okupacji, gdy PIST działał w konspiracji.

Korzeniewski pracował także w Bibliotece Narodowej, gdzie zorganizował dział teatraliów, dla którego pozyskał bogate archiwa Teatrów Miejskich w Warszawie. Zbiory te spłonęły w czasie powstania warszawskiego.

Podczas wojny pracował jako bibliotekarz w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego (po klęsce powstania, zgodnie z warunkami kapitulacji, ratuje zbiory biblioteczne). W 1940 roku zostaje aresztowany i wywieziony do obozu Auschwitz-Birkenau, uwolniony w 1941 roku prowadzi działalność konspiracyjną. Współpracował z Biurem Informacji i Propagandy AK, należał do organizatorów Tajnej Rady Teatralnej, w skład której weszli Leon Schillera, Stanisław Jaracz, Karol Adwentowicz, Dobiesław Damięcki, Andrzej Pronaszko, Jan Kreczmar, Jerzy Zawieyski.

Od 1940 roku, jako reakcja na zarządzoną przez władze okupacyjne rejestrację wszystkich artystów, obowiązuje ogłoszony przez ZASP zakaz występowania w jawnych teatrach i niemieckich filmach. Korzeniewski uczestniczył w trakcie okupacji, jak również po wojnie, w posiedzeniach sądowych ZASP-u, na których rozpatrywano sprawy tych aktorów, jacy nie podporządkowali się zaleceniom ZASP-u.

Po zakończeniu wojny Bohdan Korzeniewski podejmuje pracę w teatrach-jako kierownik literacki w Teatrze Wojska Polskiego w Łodzi (1945-1946, tu jest również współorganizatorem Sceny Poetyckiej-słynna sprawa przedstawienia "Elektry" Girandoux i likwidacja sceny przez władze); jako reżyser w Teatrze Polskim w Warszawie; jako kierownik artystyczny w Teatrze Narodowym (1952-1954). Gościnnie reżyseruje w teatrach poza Warszawą - w Starym Teatrze i Teatrze Słowackiego w Krakowie, w Teatrze Nowym w Łodzi, Teatrze "Wybrzeże" w Gdańsku.

Korzeniewski wrócił także do pracy naukowej - w 1946 roku uzyskał doktorat na Uniwersytecie Warszawskim za pracę "Wojciech Bogusławski w latach powstawania Teatru Narodowego". Kontynuuje również pracę pedagogiczną w szkolnictwie teatralnym. Wykłada w Wyższej Szkole Aktorskiej w Łodzi, a następnie w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie (w 1958 roku uzyskuje tytuł profesora zwyczajnego), zwyczajnego której w latach 1956-1975 jest dziekanem Wydziału Reżyserii.

W latach 1955-1970 Korzeniewski przewodniczy Polskiemu Ośrodkowi Międzynarodowego Instytutu Teatralnego, a w okresie 1957-1969 jest członkiem Komitetu Wykonawczego IT w Paryżu. Po śmierci Leona Schillera razem ze Zbigniewem Raszewskim obejmuje naczelną redakcję kwartalnika "Pamiętnik Teatralny" (1955).

W rok później PIW wydaje tom recenzji Korzeniowskiego z lat 1935-1939 pod tytułem Spory o teatr, a w 1973 roku tom esejów z różnych lat O wolność dla pioruna w teatrze. W drugim obiegu niezależne wydawnictwo NOW opublikowało wspomnienia, w nich również fragmenty wspomnień obozowych (drukowanych wcześniej w paryskiej "Kulturze"). Nakładem Wydawnictwa Literackiego w 1988 roku się wywiad-rzeka Słowa i ufania przeprowadzony z Korzeniewskim przez Małgorzatę Szejnert. Wywiad dotyczy dramatycznych wyborów dokonywanych przez ludzi teatru w szczególnie trudnych okresach historii najnowszej - wojny, centralnego zarządzania kulturą, stanu wojennego.

Jako reżyser Korzeniewski debiutował w 1948 roku w Teatrze Kameralnym w Łodzi, wystawiając "Szkołę żon". Marta Fik notowała "Korzeniewskiego fascynuje teatr jako sztuka autonomiczna, a nie miejsce prezentacji utworu literackiego- wyzyskuje też jego możliwości. () Interesuje go związek ze współczesnością, demaskowanie pewnych postaw w sposób niezwykle wyrazisty i jednoznaczny, nie znaczy, że uproszczony, konflikty, charaktery często ukazane w skrócie w grotesce. Nie znajdując ich w polskiej dramaturgii współczesnej wybiera klasykę przede wszystkim tę, która prezentuje sceptyczne, ironiczne i przenikliwe spojrzenie na rzeczywistość. Odnajduje je u Moliera, Giraudoux, Gigola, Suchowo-Kobylina, Majakowskiego i Fredry". Szczególnie u Moliera i Suchowo-Kobylina.

Sztuki wielu autorów realizuje kilkakrotnie, w różnych wersjach, często we własnym tłumaczeniu jak np. "Don Juana" Moliera (premiera w 1950 w Teatrze Polskim zdjęta z afisza na polecenie KC PZPR), "Świętoszka", czy "Grzegorza Dyndałę".

Sposób w jaki czyta Moliera Korzeniewski jest bliski jego spojrzeniu na Fredrę - widzi w nim pisarza przenikliwego, bezlitosnego w ocenie ludzi i świata. Szczególny sukces odniósł przedstawieniem "Męża i żony" ze scenografią Zenobiusza Strzeleckiego w Teatrze Kameralnym w Warszawie (1949).

W latach sześćdziesiątych interesował się dramatem elżbietańskim, wystawił "Troilusa" i "Makbeta" Szekspira. W 1971 roku w Starym Teatrze w Krakowie we własnym tłumaczeniu, adaptacji i reżyserii, ze scenografią Wojciecha Krakowskiego, realizuje "Tragiczne dzieje doktora Faustusa" Marlowe'a.

Korzeniewski pracował ze znakomitymi scenografami- Teresą Roszkowską, Zenobiuszem Strzeleckim, Andrzejem Majewskim, Andrzejem Stopką, Wojciechem Krakowskim, Krzysztofem Pankiewiczem.

Na osiemdziesięciolecie Bohdana Korzeniewskiego (kwiecień 1985) ukazał się specjalny zeszyt "Pamiętnika Teatralnego" Teatralnego ocenzurowanym artykułem jubilata z 1943 roku pt. Teatr żołnierski.

Jako krytyk teatralny, reżyser i pedagog, pisarz i tłumacz, członek międzynarodowych instytucji teatralnych, uczestnik wielu wydarzeń teatralnych w kraju ustalił Bohdan Korzeniewski swoje ważne miejsce w historii polskiego teatru.

Zofia Szczygielska

Źródło: Stanisław Marczak-Oborski, "Teatr w Polsce 19180-1939", PIW 1984; Marta Fik, "Trzydzieści pięć sezonów", WAiF 1981; Bohdan Korzeniewski, "Sława i infamia", WL 1988; Małgorzata Semil, Elżbieta Wysińska, "Słownik współczesnego teatru", WAiF 1980.

Zdjęcia


Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.