Ida Kamińska

nie żyje
ur. 1899-09-04, Odessa
zm. 1980-05-21, New York USA

Biografia

Ida Kamińska urodziła się 4 IX 1899 r. w Hotelu Teatral­nym w Odessie, gdzie występowali jej rodzice, Ester Rachel i Abraham Kamińscy. Po raz pierwszy zagrała mając zaledwie sześć lat, w sztuce Dawida Pińskiego "Matka", ale jako dorosła aktorka zadebiutowała w wie­ku 17 lat w operetce Abrahama Goldfadena "Ofiarowanie Izaaka" w Teatrze Kamińskiego w Warszawie. Tu też ukoń­czyła gimnazjum i wyszła za mąż za Zygmunta Turkowa, aktora i reżysera. Ida przełożyła, wyreżyserowała i zagrała tytułową rolę w "Norze" Ibsena, a także Katarzynę Masłową w "Zmartwychwstaniu" Tołstoja. Występowała w sztu­kach nieżydowskich, np. jako Esmeralda w "Dzwonniku z Notre Dame" Hugo i Gruszeńka w "Braciach Karamazow" wedle Dostojewskiego, zyskując coraz większe uznanie. Największy sukces przyniosła jej tytułowa rola w sztuce Maksa Baumana "Glikl Hameln żąda sprawiedliwości". W październiku 1939 r. - wraz z córką Ruth oraz drugim mężem Marianem Melmanem - przedostała się do Lwo­wa, gdzie powstał Państwowy Teatr Żydowski. Po napaści Niemiec na Związek Radziecki we Frunze z lwowskich i białostockich aktorów tworzy zespół żydowski, z którym objeżdża Azję Środkową. W1946 r. wraca do Polski wita­na entuzjastycznie przez środowisko żydowskie i obej­muje (po występach w Londynie) w sezonie 1947-1948 dyrekcję Łódzkiego Teatru Żydowskiego, jednocześnie biorąc aktywny udział w zabezpieczeniu przyszłości te­atrów żydowskich. Stara się o nowe sale we Wrocławiu i Łodzi, a przede wszystkim o upaństwowienie scen ży­dowskich, w przekonaniu, iż tylko mecenat państwowy zagwarantuje wysoki poziom artystyczny. To marzenie spełniło się w roku 1949. Zmuszona wprowadzać do re­pertuaru utwory zalecane przez Ministerstwo Kultury i Sztuki (m. in. "Wzywa was Tajmyr" Konstantina Isajewa i Aleksandra Halicza), jednocześnie próbowała ocalić wartościowe utwory żydowskie, a także przekładała na ji­dysz nawet sztuki Aleksandra Fredry ("Pan Jowialski"), co wzbudziło liczne wątpliwości i dyskusje na temat cha­rakteru scen żydowskich. Największym sukcesem Idy Ka-mińskiej w tym czasie było przeniesienie Teatru Żydow­skiego w Łodzi z prymitywnej sali przy ul. Jaracza do no­wego gmachu przy ul. Więckowskiego 15 (zbudowanego z funduszów organizacji żydowskich, m.in. amerykań­skich oraz władz łódzkich). W jego inauguracji (4 II 1951 r.) wzięli udział aktorzy Teatru Nowego pod dyrekcją Kazi­mierza Dejmka, którzy także znaleźli tu swoją siedzibę. Wcześniej, 2 IV 1949 r., Teatr Żydowski otrzymał własny gmach we Wrocławiu przy ul. Świdnickiej 28 (obecnie Teatr Kameralny). "Sprawą dumy narodowej - wyznała Ka­mińska - było znalezienie siedziby w Warszawie - mieście uświęconym męczeństwem Żydów, tu, gdzie w powstaniu w getcie Żydzi okazali tak wielkie bohaterstwo". Te stara­nia powiodły się i w końcu 1955 r. Państwowy Teatr Ży­dowski przeniósł się do opuszczonego przez Teatr Pla­cówka budynku przy ul. Królewskiej 13 (obecnie w tym miejscu stoi Hotel Victoria). Na inauguracji odegrano "Mirełe Efros" Gordina z Kamińską w roli tytułowej.

Honorowana przez władze (w roku 1952 w Łodzi świę­ciła jubileusz 35-lecia pracy artystycznej), przeżywała dramat matki czekającej na córkę Ruth, skazaną na pięć lat zesłania na Syberię, która dopiero w połowie lat 50. z córką Eriką wróciła do Polski. Może dlatego role skrzyw­dzonych matek należały do najwybitniejszych kreacji po­wojennych Idy Kamińskiej. Wśród nich wielkim osiągnię­ciem była tytułowa postać w "Matce Courage" Brechta, w której rolę Katrin odegrała Ruth (1957 r.), drugą sztuką Brechta w tłumaczeniu Idy Kamińskiej i z jej udziałem (ro­la Judyty, niearyjskiej żony) był "Strach i nędza III Rzeszy" w reżyserii Konrada Swinarskiego (1960 r.). Swinarski zaprosił również Kamińską do spektaklu "Frank V - ope­ra bankierska" Durrenmatta w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1960 r.). Brawurowo zagrała tu (po polsku) drapieżną i bezwzględną dyrektorkę banku Otylię. W roku 1965 zyskała światowy rozgłos dzięki roli sklepikarki żydowskiej w czeskim filmie "Sklep przy głównej ulicy". Film zdobył nagrodę Amerykańskiej Akademii Filmowej, Kamińska zaś nominację do tytułu Najlepszej Aktorki.

W1967 r. na jubileuszu 50-lecia pracy scenicznej, gdy dawała już znać napięta atmosfera polityczna i rosnąca fa­la antysemityzmu, jej przemówienie było krótkie: "Nie wszystko, co chciałabym powiedzieć, może teraz zostać powiedziane, ale w tych trudnych chwilach dla narodu żydowskiego czujecie dobrze, co ja czuję, i nawet jeśli po­wiem niewiele, zrozumiecie bardzo dużo". W końcu tego roku Teatr Żydowski odbył triumfalny objazd Ameryki. Nadzieje czynione przez tamtejszą publiczność, jak i ofi­cjalna nagonka na Żydów w marcu 1968 r., przymusiły Ka­mińską do podjęcia decyzji o emigracji. Plany założenia własnego teatru w Izraelu i w Nowym Jorku nie powiodły się. Występowała sporadycznie, coraz bardziej zapo­mniana. Zmarła 21 V 1980 r., pochowana została na cmen­tarzu nowojorskim. Jej kreacje utrwaliły dwa filmy doku­mentalne: "Jej teatr" i "Wspomnienie o Idzie Kamińskiej". Napisała książkę "My Life, My Theater" (New York 1973 r.), przełożoną na polski w 1995 roku.

Źródło: Artykuł "Urodzona w teatrze" Rzeczpospolita (dodatek) nr 269, 18.XI.2008

Zdjęcia


Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.