Kazimierz Dejmek

zastępca dyrektora, nie żyje
ur. 1924-05-17, Kowel
zm. 2002-12-31, Warszawa

Biografia

Kazimierz Dejmek (17 V 1924 Kowel na Ukrainie - 31 XII 2002 Warszawa), reżyser, aktor, dyr. i kier. Artyst. teatru. W 1. 1944-45 był słuchaczem Studia Teatr. przy T. Narodo­wym w Rzeszowie (od pocz. 1945 pn. T. Ziemi Rzeszowskiej) i w tym t. w sez. 1944/45 debiu­tował jako: Jasiek ("Wesele" Wyspiańskiego), ponadto grał Ojca ("Jego wielka miłość" Szczegłowa) oraz Papkina ("Zemsta" Fredry). Od 7 VII 45 rozpoczął naukę w Studium Dramat. I. Galla w Krakowie, należał też do zespołu T. Miejskiego w Jeleniej Górze (od 18 X 45 pn. Woj. T. Dolnośląski). Powtórzył tam rolę Papkina, a także zagrał m.in.: Młokosa ("Cy­rulik sewilski" Beaumarchais), Kacpra ("Nikt mnie nie zna" Fredry), Dulskiego ("Moralność pani Dulskiej" Zapolskiej), Zawilca ("Suł­kowski" Żeromskiego), Malarza ("Ostrożnie, świeżo malowane" Fauchois). W 1946 przeniósł się do Łodzi, gdzie krótko był słuchaczem PWST, w tymże roku zdał eksternistyczny egzamin aktorski. W 1. 1946-49 był aktorem T. Wojska Polskiego i wystąpił m.in. jako: Jakób ("Powrót posła" Niemcewicza), Kwicołap ("Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale" Bogusławskiego i Stefaniego), Sereno ("Celesty­na" Rojasa), Tristan ("Pies ogrodnika" de Vegi), Andrzej Kleszcz ("Na dnie" Gorkiego). W 1.1946-48 występował także na jego drugiej scenie, w T. Powszechnym TUR, np. jako: Porucznik ("Stary dworek" Ważyka), Franio ("Szczęście Fra­nia" Perzyńskiego), tyt. ("Mistrz Piotr Pathelin"). Był jednym z założycieli łódz. Grupy Młodych Aktorów, która w 1949 powołała do istnienia T. Nowy. Od 1 X 49 do 31 XII 61 był jego dyr. i kier. artystycznym. Tam wyreżyserował m.in.: "Burzę" Ostrowskiego (zagrał Tichona Iwanowicza Kabanowa), "Niezapomniany rok 1919" Wi­szniewskiego (rola Lenina), "Henryka VI na łowach" Bogusławskiego, "Opowieść o Turcji" Hikmeta, "Spazmy modne" Bogusławskiego, "Łaźnię" Majakowskiego, "Maturzystów" Skow­rońskiego, "Noc listopadową" Wyspiańskiego, "Święto Winkelrida" Andrzejewskiego i Zagór­skiego, "Miarka za miarkę" Shakespeare'a, "Ciem­ności kryją ziemię" Andrzejewskiego, "Wizytę starszej pani" Durrenmatta, "Żywot Józefa" Reja, "Barbarę Radziwiłłównę" Felińskiego, "Akropolis" Wyspiańskiego, "Kruka" Gozziego, "Historyję o Chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim" Mikołaja z Wilkowiecka. Ponadto zagrał m.in.: Jarka ("Brygada szlifierza Karhana" Kani), Artema ("Makar" Dubrawa Korniejczuka), Wincentego, Ryżego i Amanta ("Kram z piosenkami" Schillera). W sez. 1957/58 reży­serował "Halkę" Moniuszki w Operze Łódzkiej. Przełożył i opracował "Poemat pedagogiczny" Makarenki, który grano w wielu teatrach. W 1. 1950-52 był rektorem PWSA w Łodzi, a potem do 1956 wykładowcą. Od 1 I 62 do sez. 1967/68 sprawował funkcję dyr. i kier. artyst. T. Narodowego w Warszawie, gdzie zrealizo­wał m.in.: ponownie "Historyję o Chwalebnym Zmartychwstaniu Pańskim", "Barbarę Radzi­wiłłównę" i "Żywot Józefa", a także "Słowo o Jaku­bie Szeli" Jasieńskiego, "Przygodę z Vaterlandem" Kruczkowskiego, "Elektrę" Eurypidesa, "Żaby" Arystofanesa, "Niezwykłą przygodę Pana Klek­sa" Brzechwy, "Kordiana" Słowackiego, i słynne "Dziady" Mickiewicza (prem. 25 XI 67) zdjęte przez cenzurę po 14 spektaklach, 30 I 68, które zapoczątkowały lawinę demonstracji studenc­kich i tzw. wydarzenia marcowe. Usunięty z T. Narodowego i PZPR (do której wstąpił w 1951), w nast. latach głównie kontynuował współpracę ze scenami zagranicznymi, np. T. Narodowym w Nowym Sadzie w Jugosła­wii, gdzie wcześniej zrealizował "Juliusza Ce­zara" Shakespeare'a (sez. 1963/64), a następ­nie "Rewizora" (1971/72 i 1972/73), "Wizytę star­szej pani" (1972/73), "Mieszczanina szlachcicem" Moliere'a (1973/74); z praskim T. im. Neumanna, w którym wystawił "Żywot Józefa" (wspólnie z V. Lohnisky, sez. 1965/66) i "Ciemności kryją ziemię" (sez. 1966/67). Parokrotnie reżyserował w T. Miejskim w niemieckim Essen, np.: "Re­wizora" (sez. 1966/67), "Ciemności kryją ziemię" (sez. 1966/67), "Czajkę" Czechowa (1969/70), "Historyję" (1971/72), czy "Operetkę" Gombrowicza (sez. 1976/77). W T. Narodowym w Oslo wysta­wił "Edwarda II" Marlowe'a (sez. 1969/70), a w Schauspielhaus w Dusseldorfie "Namiest­nika" Hochhutha (sez. 1970/71) oraz "Proces przeciwko dziewięciu z Cattonville" Berrigana (sez. 1970/71). W wiedeńskim Burgtheater wyreżyserował: "Grę w zabijanego" Ioneski (sez. 1970/71) i "Radosnego męczennika" Bie­dermanna (1972/73), a w Piccolo Teatro w Mediolanie "La Passione" (1971/72). Od 1964 reżyserował w warsz. T. Ateneum (od 1 I 69 jako etatowy reż.) m.in.: "Obronę Sokratesa" Platona, "Dialogus de Passione" (zdjęty po pró­bach generalnych przez cenzurę) i "Wujaszka Wanię" Czechowa. W T. Wielkim w Łodzi w sez. 1971/72 wystawił "Henryka VI na łowach" Kurpińskiego, w sez. 1972/73 "Zaczarowany flet" Mozarta, a w sez. 1977/78 "Wolnego strzelca" Webera. W sez. 1973/74 był reżyserem T. Dra­matycznego w Warszawie i tam wystawił "Elektrę" Giraudoux oraz "Sułkowskiego" Żeromskiego. W Warsz. Operze Kameralnej w sez. 1974/75 zrealizował "Grę o Herodzie", w sez. 1980/81 "Grę o męce i zmartwychwstaniu", w sez. 1982/83 "Ordo ad representandum Hero­dem", w sez. 1983/84 "Halkę", a w sez. 1999/2000 "Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale". W T. Wielkim w Warszawie w sez. 1974/75 wystawił "Diabły z Loudun" Pendereckiego, w sez. 1978/79 "Awanturę w Recco" Małeckiego. Od 1 IV 74 był reżyserem-konsultantem w T. Nowym w Łodzi, a od 15 I 75 do 31 XII 79 jego dyr. i kier. artystycznym. Tam wystawił m.in.: "Operetkę", "Dialogus de Passione", "Obronę Sokratesa", "Garbusa" i "Vatzlava" Mrożka, "Patnę" wg "Lorda Jima" Conrada, "Cień" Młynarskiego, "Zwłokę" Durrenmatta, w sez. 1979/80 w warsz. T. Popularnym "Zdążyć przed Panem Bogiem" Krall. Od 1 I 80 był konsultantem programo­wym i w nast. sez. doradcą dyr. T. Nowego w Łodzi, a od sez. 1981/82 do końca 1994/95 dyr. i kier. artyst. T. Polskiego w Warszawie, gdzie zrealizował m.in. utwory Mrożka: "Am­basadora", "Vatzlava", "Kontrakt", "Portret", "Tango", "Szczęśliwe wydarzenie", Fredry: "Zemstę", "Pana Jowialskiego", "Damy i huzary", ponadto: "Wy­zwolenie" i "Wesele" Wyspiańskiego, "Romulusa Wielkiego" Durrenmatta, "Lorda Clavertona" Eliota, "Żywot Józefa", "Zaczarowaną królewnę" Oppmana, "Drzewo" Myśliwskiego, "Ubu Królem" Jarry'ego. Potem w T. Narodowym w sez. 1998/99 wystawił "Dialogus de Passione", w sez. 2000/01 "Requiem dla gospodyni" Myśliwskiego. W sez. 2001/02 wrócił do łódz. T. Nowego i tam wystawił: "Sen pluskwy" Słobodzianka. We wrześniu 2002 objął stanowisko dyr. artyst. tego t. i rozpoczął próby do "Hamleta" Shakespeare'a, które przerwała jego śmierć. W l.80-tych należał do Narodowej Rady Kultury. Od 1 IV 88 do 30 X 89 był prezesem ZASP-u, posłem na Sejm II kadencji (w 1. 1993-97) z ramienia PSL, a od 1 I 93 do 1 I 96 ministrem kultury i sztuki w rządzie SLD-PSL. Był doktorem honoris causa Uniw. Łódz., laureatem wielu prestiżowych nagród, m.in. Nagrody Francu­skiej Krytyki Teatralnej w T. Narodów (1964), Nagrody im. Jurzykowskiego (1973), czy Na­grody Herdera (Wiedeń, 1979). Zagrał Andrze­ja Stempkowicza w filmie "Jasne łany", w Te­atrze TV zrealizował m.in. spektakle: "Niemcy", "Kontrakt", "Vatzlav" i "Portret". Był jednym z naj­wybitniejszych twórców pol. teatru II poł. XX wieku, do historii teatru przeszły jego inscenizacje literatury i dramatu staropol­skiego, a także pol. klasyki (utworów Mickie­wicza, Słowackiego, Fredry, Wyspiańskiego, Żeromskiego). Do największych jego zasług należały próby stworzenia T. Narodowego jako instytucji o szczególnym znaczeniu, na wzór Burgtheater i Comedie Francois, a także zor­ganizowanie obchodów 200-lecia TN i zainicjo­wanie prac historycznych. Propagował polską dramaturgię współczesną (m.in. Gombrowi­cza, Mrożka). Od 14 I 2008 T. Nowy w Łodzi nosi jego imię.

Źródło: Almanach Sceny Polskiej 2002/03 tom XLIV, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2008

Zdjęcia


Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.