Tadeusz Byrski

nie żyje
ur. 1906-08-15, Kraków
zm. 1987-04-02, Warszawa

Biografia

Tadeusz Byrski (15 VIII 1906 Kraków - 2 IV 1987 Warszawa), aktor, reżyser, dyr. i kier. artyst. teatru, pedagog. Studiował w Warszawie na wydz. humanis­tycznym UW (1923-29), był też słuchaczem Instytutu Reduty (1924-25). W sez. 1925/26 należał do zespołu artyst. Reduty w Wilnie, pierwsze jego role, to Staszek i Widmo ("Wesele" Wyspiańskiego). W 1926 zdał ekster­nistyczny egzamin ZASP-u i do 1929 występował na scenach warsz.: T. im. Bogusławskiego (1926), T. Od­rodzonego (sez. 1926/27), tu m.in. jako Prątnicki ("Trę­dowata" wg Mniszkówny) i Goniec ("Balladyna" Słowac­kiego), Placówki Żywego Słowa i Ateneum (1927-29): Stefan ("Śluby" Górskiego), Jan ("Złamana drabina" Berra i Gavaulta), Jean Amable ("Wilki" Rollanda). Od 1929 pracował w rozgłośni PR w Wilnie, m.in. w charakte­rze aktora, reżysera, sekretarza programu, p.o. dyr. oraz kier. programowego. W 1. trzydziestych wykładał też w Studium Teatralnym M. Szpakiewicza, istniejącym okresowo przy wil. T. Miejskich. W 1. 1937-39 był głównym reż. rozgłośni PR w Warszawie. W czasie okupacji niem. utrzymywał się z pracy fizycznej, rów­nocześnie działał w podziemiu kulturalnym. Od 1941 organizował czytane spektakle (Teatr Wyobraźni), m.in. "Don Miguel Manara" O. Miłosza, "Wesele" Wy­spiańskiego, "Masław" Zawieyskiego (ten ostatni otrzy­mał I nagr. konkursu na utwór dram. zorganizowanego konspiracyjnie przez Byrskiego ok. 1942). Jesienią 1944 wraz z żoną zorganizował w Stoczku dom dla osiemdziesięciorga dzieci wypędzonych z Warszawy, prowadził z nimi zajęcia teatr., przygotował kilka spektakli. W 1. 1945-46 kierował w Kazimierzu Do­lnym Instytutem Artyst., szkolącym działaczy kultu­ry dla wsi, w l. 1946-48 był pocz. wychowawcą w Domu Dziecka w Sierakówku, nast. wykładowcą warsz. PWST z siedzibą w Łodzi (inscenizacja w t. ochotni­czych) i reżyserem PR w Warszawie. W sez. 1948/49 objął kier. artyst. i reż. Sceny Opolskiej T. Śląsko-Dąbrowskich. Już we wrześniu 1948 otworzył Studio Dram. przy tym t., z wyodrębnioną grupą lalkarzy, prowadził też poradnię dla kier. zespołów amator­skich. Reżyserował głównie montaże poetyckie, pre­zentowane także w terenie oraz sztuki: "Wyspa pokoju" Pietrowa, "Świerszcz za kominem" Dickensa, "Lekarz mimo woli" Moliera. W 1. 1949-51 sprawował kier. Teatru Polskiego Radia, reżyserował wiele słucho­wisk, uczył też w warsz. PWST (sez. 1950/51) mówie­nia wierszem. W sez. 1951/52 był kier. artyst. T. Ziemi Pomorskiej w Toruniu, gdzie wystawił m.in. "Zbiegów" Auderskiej. W l. 1952-58 kierował T. im. Żeromskiego w Kielcach. Oprócz wielu pamiętnych inscenizacji stworzył tam trzyletnie Studio Teatralne (1955-58). W jego pracach towarzyszyła mu przeważnie żona Irena, także reżyser i pedagog. Scenę kielecką uwa­żano wówczas za najlepszą placówkę terenową w Pol­sce. W jego reż. ukazały się: "Droga do Czarnolasu" Maliszewskiego (grał Nideckiego), "Profesja pani War­ren" Shawa, "Caligula" Camusa (rola tyt.). Z Kielc prze­niósł się do Poznania, gdzie wraz z żoną w sez. 1958/59 pełnił dyr. i kier. artyst. T. Polskiego i Nowego (reży­serował "Wesele" Wyspiańskiego, "Norę" Ibsena, "Kunszt miłości" Stadnickiego, grał Barona w "Nie igra się z miło­ścią" Musseta). W 1. 1959-65 współpracował z radiem i telewizją, m.in. przygotowywał audycje szkolne. Równocześnie, w 1. 1962-66 reżyserował w T. im. Osterwy w Gorzowie (od 1963 pod dyr. I. Byrskiej), m.in. "W małym domku" Rittnera, "Zygmunta Augusta" Wyspiańskiego, "Pana Damazego" Blizińskiego, "Króla Edypa" Sofoklesa, "Pamiętnik antybohatera" Filipowi­cza, "Cezara i Kleopatrę" Shawa, "Dziady" Mickiewicza, "Warszawiankę" Wyspiańskiego, z żoną - "Drugi pokój" i "Jaskinię filozofów" Herberta (grał Sokratesa); w sez. 1965/66 był też w zespole aktorskim sceny gorzo­wskiej i grał np. Thibauta ("Lekarz mimo woli" Molie­ra), Petera Altgelda ("Amerykanin" Fasta), Kapitana Hagberda ("Jutro" Conrada); w 1. 1966-71 był reżyse­rem T. Nowego w Łodzi: "Śluby panieńskie" Fredry, "Pierścień wielkiej damy" Norwida, "Gra miłości i przy­padku" Marivaux, "Szkoła kobiet" Bogusławskiego, "Pe­likan" Strindberga, "Teoria Einsteina" Cwojdzińskiego. Po przejściu na emeryturę w 1971, nadal współpraco­wał z t. jako reżyser. Ostatnie jego prace, to m.in. "Przed sklepem jubilera" Wojtyły w T. Wybrzeże w Gdań­sku (1982), tamże "Coctail party" Eliota (1984) i na Scenie Kameralnej w Sopocie "Uciekła mi przepióre­czka" Żeromskiego (1986), "Aby podnieść różę" Trzebiń­skiego w T. im. Żeromskiego w Kielcach (1986). Opracował tom wspomnień "O zespole Reduty 1919-1939" (Warsza­wa 1970) i zamieścił w nim artykuł "Jak to się stało, że znalazłem się w Reducie?", opublikował pracę "Teatr-radio-wspomnienia" (Warszawa 1976). W1992 w Kiel­cach odbyło się sympozjum poświęcone Byrskim. Z tej okazji wydano "Teatr Byrskich. Refleksje, dokumenty, wspomnienia (wybór)", na który złożyły się teksty nie publikowane, pochodzące z archiwum T. im. Żerom­skiego oraz reprodukcje rękopisów i materiały foto­graficzne.

Źródło: Almanach Sceny Polskiej 1986/1987 tom XXVIII, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 1993

Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.