teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Antoni Bednarczyk

nie żyje
ur. 1872-05-26, Radom
zm. 1941-02-01, Warszawa

Biografia

BEDNARCZYK Antoni Filip, pseud. Bednarski (26 V 1872 Radom - 1 II 1941 Warszawa), aktor, reżyser. Był synem Pawła B., muzyka, i Franciszki z Czarnow­skich, mężem -> Anieli Bogusławskiej. Uczył się w gimn. w Radomiu, potem w Krakowie przygotowywał się na scenę pod kier. R. Żelazowskiego i L. Stępow-skiego (1890-91). Przez parę lat brał udział w przedsta­wieniach amatorskich organizowanych w Radomiu przez K. Hoffmana. 6 XII 1894 debiutował w Rado­miu pod pseud. Bednarski w zespole L. Czystogórskie-go (równocześnie z K. Adwentowiczem). W "Gazecie Radomskiej" wyróżniono go za rolę Martiala ("Ferreol"). Z zespołem Czystogórskiego występował wiosną 1895 w Sielcu i Dąbrowie Górniczej. Następnie, już pod własnym nazwiskiem, należał do zespołów F. Fe­lińskiego (1895-96) i Cz. Janowskiego (1896-97). Je­sienią 1897 zaangażował się do T. Polskiego w Pozna­niu. Występował tam do 1900; ceniono go już wów­czas jako dobrego aktora charakterystycznego, grał m.in. takie role jak: Szwarcenkopf ("Małka Szwarcenkopf"), Wołodyjowski ("Ogniem i mieczem"), Dikoj ("Burza" A. Ostrowskiego), Hetman ("Horsztyński"). W miesią­cach letnich występował w warsz. t. ogr.: 1898 - w Wodewilu, 1900 - w Fantazji. W sez. 1900/01 wystę­pował w T. Miejskim we Lwowie, 1901/02 w T. Miej­skim w Krakowie. W 1902 zaangażowano go do zespo­łu dramatu WTR. Po raz pierwszy wystąpił na scenie T. Letniego w roli Maćka z Bogdańca ("Krzyżacy"). 16 IV 1904 ożenił się z aktorką Anielą Bogusławską. Do 1927 występował w T. Rozmaitości (od 1924 T. Narodowy), z wyjątkiem sez. 1912/13, kiedy był głów­nym reżyserem t. łódzkiego. Mając za sobą przeszło trzysta ról i sto wyreżyserowanych sztuk, obchodził 4 XII 1925 w T. Narodowym jubileusz trzydziestolecia pracy; wystąpił w roli Ojca ("Lampka oliwna"). Od 1 IX 1927 przeszedł na emeryturę, grał jednak i reżyserował nadal (do 1930) w T. Narodowym. Od 1911 do 1934 wystąpił w wielu filmach, a kilka reżyserował, m.in. "Dzieje grzechu" (1911), "Dla Ciebie Polsko" (1920). Był aktorem dobrze znającym swoje rzemiosło. "Rzad­ko który z jego kolegów - wg A. Grzymały-Siedleckiego - miał rolę tak przemyślaną, z taką sumą wło­żonego w nią znoju i tak logicznie osadzoną we współ­grze z partnerami". Wyróżniał się w rolach charakte­rystycznych. Wg E. Świerczewskiego największe wra­żenie budził w rolach postaci skrzywdzonych przez ży­cie; wg J. Lorentowicza celował w charakterystyce lu­dzi prostych. Zwrócono uwagę na jego umiejętności w charakteryzowaniu się: jeżeli "trzeba było grubasa i dość wysokiego mężczyzny - pisał A. Grzymała-Siedlecki - to niski i chuderlawy Bednarczyk dwie, trzy godziny potrafił w garderobie strawić by się watówkami wyokrąglić, a specjalnymi perukami i odpo­wiednimi w obuwiu podeszwami podwyższyć". Grał m.in. Kalibana ("Burza" W. Szekspira), Millera ("Intryga i miłość"), Derwida i Św. Gwalberta ("Lilla Weneda"), Mę­ża ("Ich czworo"), Bolestę ("Dla rubla"), Św. Andrzeja ("Legion"), Damazego ("Pan Damazy"), Ciaputkiewicza ("Grube ryby"), Sirotkina ("Młody las"), Twardosza ("Doży­wocie"), Ćwierciaka ("Spadkobierca"), Bukańskiego ("Uciekła mi przepióreczka"). Jako reżyser był wg E. Świerczewskiego ceniony za umiejętność wiernego przekazania myśli i stylu autora oraz za niezwykłą su­mienność. Reżyserował sztuki wielu współczesnych autorów pol. (szczególny sukces odniosła premiera "Mło­dego lasu" - 1916), a także przedstawienia: "Konfede­ratów barskich", "Hamleta", "Sędziego z Zalamei", sztuk Schillera, Fredry i Blizińskiego.

Wielką zasługą B. było doprowadzenie do powstania Schroniska Artystów Weteranów Scen Polskich w Sko­limowie. Dziełu temu poświęcił wiele pracy i starań od chwili przybycia do Warszawy do uroczystego otwarcia Schroniska 13 IV 1927. Nadano mu w związku z tym przydomek "wielkiego jałmużnika", a w 1926 miano­wano honorowym członkiem ZASP (w 1922-31 był członkiem Zarządu Głównego). Jego szlachetność i ofiarność nasunęły A. Grzymale-Siedleckiemu porów­nanie go do postaci Sylwestra Bonnard A. France'a i Rzeckiego z "Lalki" Prusa.

Od 1907 uczył gry aktorskiej na kursach H.J. Hrynie­wieckiej, był też nauczycielem wymowy w gimn. Gór­skiego. Zajmował się również zbieraniem teatraliów, opracował szereg albumów z wycinkami i fotografiami, pomyślanych jako encyklopedia teatr.; zbiory te spło­nęły w czasie powstania warsz. w Bibliotece Narodo­wej.

Bibl.: Antoni Bednarczyk 1895-1925 (wydawnictwo jubileu­szowe pod red. E. Świerczewskiego), Warszawa 1925 (il.); Czempiński: Teatry w Warszawie s. 208, 209 (il.); Grzymała-Siedlecki: Świat aktorski; Owerłło; Pajączkowski: Teatr lwow.; 75 lat T.Pol, w Poznaniu s.347; Pam. teatr. 1968 z. 3 s. 374-383 (K. Zawadzka); Życie Teatru 1925 nr 48^19; Akt urodzenia, parafia w Radomiu (wg informacji S. Dąbrowskiego).

Ikon.: K. Dąbrowska: B. jako Ksiądz (Kordian) i J. Os­terwa, miniatura, 1932, repr. Arcb. Dok. Mechanicznej; S. Sonnewendt: Portret, karyk., rys., 1911, repr. - MTWarszawa; K. Dąbrowska: B. jako Bukański (Uciekła mi prze­pióreczka), rys., 1925 - MTWarszawa; K.Lasocki: B. jako Bukański (Uciekła mi przepióreczka), autolit., 1925,Teka autolitografii K. Lasockiego; Fot. pryw. i w rolach - IS PAN, MTWarszawa, SPATiF.

Film.: 1922 -Rok 1863; 1928 - Pan Tadeusz; 1930 -Janko muzykant; 1931 -Dziesięciu z Pawiaka; 1933 - Wyrok ży­cia; 1934 - Młody las.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Zdjęcia


Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.