teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Jan Lorentowicz

nie żyje
ur. 1868-03-14, Pabianice
zm. 1940-01-15, Milanówek k/Warszawy

Biografia

LORENTOWICZ Jan (14 III 1868 Pabianice - 15 I 1940 Milanówek k. Warszawy), dyr. teatru, kierownik literacki. Był synem Ludwika L. i Leokadii z Majew­skich, ojcem Ireny L., scenografa. Do gimn. uczęszczał w Piotrkowie, Częstochowie i Płocku. Od 1890 prze­bywał w Paryżu, gdzie studiował na Sorbonie oraz brał udział w życiu lit.-artyst. (artykuły w "Mercure de France", "La Revue d'Art Dramatique") i poli­tycznym (był członkiem Gminy Narodowo-Socjalistycznej, a w 1891-93 red. jej pisma "Pobudka"). W 1903 wrócił do kraju i rozpoczął pracę jako dzien­nikarz. Podczas I wojny świat., po opuszczeniu War­szawy przez wojska ros. został wiceprzewodniczącym powołanej 7 V 1916 Komisji Reorganizacji T. Miej­skich, sprawującej pieczę nad byłymi WTR. Wraz z A. Gintowtem i S. Krzywoszewskim opracował gruntowny projekt "Organizacja teatrów miasta stołecznego Warszawy" (Warszawa 1917). W 1916 zorganizował na nowych zasadach i prowadził do 1921 Warsz. Szkołę Dramatyczną. Od 1 XII 1918 do października 1922 był generalnym dyr. T. Miejskich w Warszawie (T. Rozmaitości, T. Wielki i T. Letni, a okresowo T. Reduta, T. im. Bogusławskiego, T. Pras­ki). W 1918-21 zachował też dla siebie kierownictwo T. Rozmaitości. Liczne trudności (pożar T. Rozma­itości w 1919, ciągłe utarczki z biurokracją magistrac­ką), doprowadziły do dymisji L. Zarzucano mu, że w sprawach polityki teatr. był "kompletnym laikiem" (L. Schiller), w istocie potrafił w ciężkich warunkach powstającej od nowa państwowości zorganizować czo­łowe sceny. Wg K. Adwentowicza "unormował życie i pracę teatrów, stosując niekiedy metody dość bez­względne, repertuar oparł na twórczości polskiej". Szczególną jego zasługę w tym okresie stanowiła po­moc w założeniu T. Reduta i patronat nad jego po­czątkami. W 1921-23 był prezesem Związku Dyrekto­rów Teatrów Polskich. W 1925 został przewodniczą­cym rady Pol. Instytutu Teatrologicznego powołanego przez ZASP. W 1926-28 był dyr. T. Narodowego w Warszawie, gdzie wystawił m.in. "Króla Edypa", "Zbój­ców", "Dziady" (w inscenizacji A. Zelwerowicza), "Króla Agisa", "Sen srebrny Salomei", "Śluby panieńskie" (wg od­nalezionego przez L. rękopisu teatr. z 1833) oraz "Uśmiech losu". W 1932 był kierownikiem lit. T. Arty­stów w Warszawie. W 1936-39 współpracował z in­stytucją Młody Teatr opiekującą się debiutami dramatopisarskimi.

Ponadto od 1904 ogłaszał recenzje teatr., kolejno w "Gazecie Polskiej" (1904-06), "Nowej Gazecie" (1906-08), "Expresie Porannym" (1922-26, 1931-39), "Dniu Polskim" (1928-31). Fundamentalne dzieło L. to wybór ok. 480 artykułów w pięciotomowym zbiorze: "Dwadzieścia lat teatru" (Warszawa 1929-35), stanowiącym ważkie źródło do historii scen stołecz­nych w 1904-34. W praktyce recenzenckiej "łączył zasady krytyki impresjonistycznej z wyraźną pasją naukową" (J. Krzyżanowski); "krytyk, na dobrych wzorach francuskich wykształcony rozporządzający solidnym aparatem historyczno-literackim". (L. Schil­ler). Z prac historyczno-teatr. wydał "Dzieje teatru w Polsce" (Warszawa 1933), monografię jubileuszową "Teatr Polski w Warszawie" (Warszawa 1938), oraz monografie aktorskie "Mieczysława Ćwiklińska" (War­szawa 1936) i "Józef Śliwicki" (Warszawa 1938). Ponadto wiele artykułów hist., teoretycznych i krytycznych na tematy teatr. ogłosił w prasie; ważniejsze z nich przedrukowano w tomie "Teatry w stolicy i inne arty­kuły" (Warszawa 1969). Prócz tego opublikował szereg prac na tematy lit., antologii itp. oraz wspomnienia "Spojrzenie wstecz" (Warszawa 1936). Był też aktywnym działaczem organizacji lit., m.in. w 1924-25 prezesem pol. PEN-Clubu, a od 1938 członkiem Polskiej Aka­demii Literatury. Trwająca pół wieku działalność pisarska L. i jego poczynania organizacyjno-artyst. wywarły znaczący wpływ na wiele ważnych dziedzin ówczesnego życia kulturalnego w Polsce.

Bibl.: Czempiński: Teatry w Warszawie s. 26-35, 105 (il.); A. Grzymała-Siedlecki: Na orbicie Melpomeny, Warszawa 1966, s. 310-320; Ordęga, Terlecki; Orlicz (il.); Owerłło; J. Sza­niawski: W pobliżu teatru, Kraków 195.6 s. 39-40,175,186-191; Szczublewski: Reduta; Szczublewski: Żywot Osterwy; Schiller: Teatr ogromny; Dialog 1960 nr 10 (E. Wysińska), 1970 nr 5 (H. Szletyński); Pam. lit. 1946 z. 1/2 (J. Krzyżanowski); M.E. Łapińska: J. Lorentowicz jako krytyk teatralny, praca magis­terska, maszynopis, Wydz. Dziennikarski UW (tu bibl.).

Ikon.: S.J. Kozłowski: Portret, karyk., akw., 1915 - MTWarszawa; W. Daszewski: Portret, karyk., akw., ok. 1927 - MT Warszawa; Fot. - MTWarszawa.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.