teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Adolf Walewski

nie żyje
ur. 1852-01-18, Lwów
zm. 1911-12-04, Lwów

Biografia

WALEWSKI Adolf Leopold, właśc. A. L. Wallek-Wa­lewski (18 I 1852 Lwów - 4 XII 1911 Lwów), aktor, reżyser. Był synem Adolfa W. i Karoliny z Kreuthów, ojcem -> Bolesława Wallek-Walewskiego i aktorki Anny Walewskiej. W 1871 ukończył szkołę dram. we Lwowie; 16 VI tego roku na popisie grał rolę Piotra ("Włóczęga"). W sez. 1871/72 był aktorem t. pozn., a w sez. 1872/73 t. lwowskiego. Następnie odbywał trzy­letnią służbę wojskową. W 1876-1900 był ponownie aktorem, a od ok. 1881 także reżyserem t. lwow.; latem 1878 występował w warsz. t. ogr. Eldorado, w 1895 - podobno gościnnie - w Krakowie. W 1900-05 był aktorem i reżyserem t. krakowskiego. W 1906-11 po raz trzeci pracował w t. lwow.; z zespołem tego t. wy­stępował w 1910 w Wiedniu. 23 X 1911 obchodził we Lwowie potrójny jubileusz: czterdziestolecia pracy ak­torskiej, trzydziestolecia reżyserskiej i trzydziestolecia działalności autorskiej.

Był miernego wzrostu i seplenił. Mimo to, jak twierdził S. Pepłowski, we Lwowie "wybijał się bardzo szybko", gdyż wady wyglądu i dykcji "wynagrodziła mu sowicie natura dając mu bogaty talent charakterystyczny". Naj­większe powodzenie przyniosły mu "role biedaków, nieszczęśliwych a śmiesznych, budzących zarazem śmiech i współczucie". Grał m.in. Urbana ("Safanduły"), Wróbelkowskiego ("Dom otwarty"), Dobczyńskiego ("Re­wizor"), Nieśmiałowskiego ("Klub kawalerów"), Jancia ("Jojne Firułkes"), Ślaza ("Lilla Weneda"), Nosa ("Wesele"), Reżysera ("Wyzwolenie"). Jako reżyser miał niezbyt roz­ległe horyzonty; wg A. Grzymały-Siedleckiego zupełnie mu wystarczał "realizm Augiera, Sudermanna, Blizińskiego i w tym rodzaju sztuk się kochał". Był jednak dobrym fachowcem o przysłowiowej pracowitości i właśnie z uwagi na te zalety J. Kotarbiński sprowadził go w 1900 do Krakowa. Do historii t. pol. przeszedł dzięki współpracy z S. Wyspiańskim. Zaczął ją reżyse­rując "Wesele", gdy po raz pierwszy wchodziło na afisz (16 III 1901). Ocena jego działalności bywa w tym wy­padku całkowicie rozbieżna. Najczęściej stwierdza się, że W. nie zrozumiał wymowy ani estetyki "Wesela", wsku­tek czego próby przebiegały chaotycznie i w końcu sztuka "wyreżyserowała się sama" (L. Schiller, Teatr ogromny, s. 203). W obronie W. wystąpił Grzymała-Siedlecki, który twierdził, że W. istotnie był zaskoczony charakterem sztuki, ale do autora odnosił się z podzi­wem oddając na jego usługi swe doświadczenie rutyno­wanego reżysera. Dzięki temu premierowy kształt "We­sela" nie był bynajmniej przypadkowy. "Nie Walewski, lecz Wyspiański dał przedstawieniu kościec i oblicze. Walewski z pełną lojalnością spełniał czynności raczej asystenta, obdarzonego pewną swobodą działania zaw­sze uzgodnionego z Wyspiańskim". Później W. reżyse­rował jeszcze następujące utwory Wyspiańskiego: "Wyz­wolenie" (28 II 1903; jego egzemplarz reżyserski obec­nie w Bibl. Nar. Cim. II 137 233) i "Bolesława Śmiałego" (7 V 1903) w ścisłej współpracy z autorem; "Noc listo­padową" (29 XI 1910), a także "Dziady" w układzie scen. Wyspiańskiego (31X1901). Był autorem kilkunastu sztuk, z których niejakie powodzenie zyskały "Złote kołnierze"; adaptował na scenę powieści, m.in. "Krzyżaków", przełożył z franc. i włos. ok. czterdziestu utworów dram., pisał rozprawy o t., wydał tom studiów "Teatr u nas i u obcych" (Lwów 1893). Żoną jego była Joanna Maria z Gellów.

Bibl.: Almanach Lwów 1911 (il.); Bar: Teatr krak. s. 128,130; Cudnowski; Dokumentacja w badaniach literackich i teatral­nych, Wrocław 1970 s. 289 (Z. Raszewski); Koryzna I s. 122; Okręt s. XXXIX; Pajączkowski: Teatr lwow.; Pepłowski: Teatr we Lwowie I; Stokowa: Wyspiański; Wspomnienia ak­torów; Pam. teatr. 1953 z. 4 (A. Grzymała-Siedlecki); Sł. pol. 1911 nr 468, 496, 566; Teatr 1964 nr 1-2 (A. Grzymała-Siedlec­ki); Afisze, IS PAN.

Ikon.: T. Rychter: Portret, olej - własność pry w.; K. Frycz: W. jako Don Guzman (Wesele Figara), lit., 1904, Teka Melpo­meny; Fot. pryw. - MTWarszawa, zb. J. Gota (tbl. Artyści sceny lwowskiej).

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Zdjęcia


Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.