teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Józef Henryk Szymański

nie żyje
ur. 1839-10-21, Romanów powiat Żytomiorski
zm. 1885-04-25, Kraków

Biografia

SZYMAŃSKI Józef Henryk (21 X 1839 Romanów pow. żytomierski - 25 VI 1885 Kraków), aktor. Był synem Franciszka Ksawerego Sz. i Magdaleny z Bi­lińskich, mężem -> Heleny Sz. Uczęszczał do warsz. szkoły dram., gdzie był uczniem J. Rychtera. W 1858 debiutował zapewne w zespole T. Borkowskiego, po­tem grał w zespole T.A. Chełchowskiego w Płocku i pozostał w tym zespole do 1860 odwiedzając z nim m.in. Łomżę, Grodno, Kowno i Suwałki. Od 1861 zapewne do 1863 występował w t. wil., tylko w lecie 1861 grał w Mohylewie w zespole Wołgina. W 1863 pracował przez pewien czas u notariusza, następnie W 1863-64 występował w t. krakowskim. 4X 1865 de­biutował w t. lwow. w roli Robina ("Pamiętniki szata­na") i pozostał tam do 1872. Od 11 IV 1872 do końca życia występował w Krakowie i uczestniczył też W wyjazdach zespołu do Poznania i Tarnowa, a w 1881 z częścią zespołu krak. był na występach w Pawłowsku. 16 IX 1884 obchodził w Krakowie jubileusz dwudziesto-pięciolecia pracy grając rolę Majora ("Podróżomania"). Wg S. Pepłowskiego we Lwowie "zajął stanowisko pierwszego kochanka w komedii i dramacie. Był to artysta rutynowany, myślący, o ruchach salonowych, nie brakło mu zapału i uczucia, lecz organ nosowy i twarz nadto charakterystyczna psuły niejednokrotnie wrażenie". W Krakowie powierzano mu głównie role salonowe. A. Zaleski twierdził, że Sz. "ma jakąś wyjątkową zdolność obracania swoich wad przyrodzo­nych na korzyść sztuki. Jego wymowa, tak różna od zwykłej, często doskonale zastosowana jest do roli". Koźmian napisał, że był to "wyjątkowy u nas, zwła­szcza pod względem poprawności, dokładności, do­brego smaku i dobrego tonu artysta i wyjątkowy pod względem uczciwości, sumienności i obowiązkowości aktor". Początkowo grał takie role, jak np. Antoś Rewizorczuk ("Karpaccy górale"), Zbigniew ("Mazepa"), Później do najlepszych jego ról należały: Rejent ("Pan Damazy"), Drzymierski ("Obce żywioły"), Jenialkiewicz ("Wielki człowiek do małych interesów"), Petillon ("Pie-szczoszek"), Quetin ("Nitka jedwabiu"), Tapplebot ("Stryj Sam"). Pierwszą jego żoną była aktorka Helena z Palińskich, drugą Tekla z Bileckich.

Bibl.: Estreicher: Teatra; Got: Teatr Koźmiana; Koźmian: Teatr; Pepłowski: Teatr we Lwowie I; Rulikowski: Teatr na Litwie s. 78; A. Zaleski: Teatr krakowski w 1877-1878, Kra­ków 1879 s. 24-26; EMTA 1884 nr 51, 1885 nr 94 (il.); Kur. warsz. 1885 nr 174; Nowa Reforma 1885 nr 143.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.