teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Adam Polewka

nie żyje
ur. 1903-03-04, Kraków
zm. 1956-10-01, Kraków

Biografia

POLEWKA Adam (4 III 1903 Kraków - 1 X 1956 Kraków), dyrektor, kierownik lit. teatru. Był synem Antoniego P., majstra budowlanego, i Anny z Wątrubków, mężem Zofii z domu Suchta, ojcem scenografa Jana Polewki. Ukończył w 1921 gimn. w Krakowie. W 1922-26 studiował na Wydz. Matematyczno-Przyrodniczym Uniw. Jagiell. i w Instytucie Towaroznawczym Wyższej Szkoły Handlowej w Krakowie. W czasie studiów należał do Klubu Artyst.-Lit. "Helion" i grupy "Literat" oraz Koła Miłośników Dramatu Klasycznego, gdzie reżysero­wał i grał w licznych przedstawieniach. W 1927-28 jako wykładowca uniw. ludowego w Szycach ob­serwował pracę amat. zespołu pod kier. Z. Solarzowej. Jej ideę "budzenia ludzi", szukania wśród nich wartości kulturalnych w miejsce "butnego oświecicielstwa" starał się zrealizować w kierowanym przez siebie ponad rok (1 I 1929 - wiosna 1930) T. Robotniczym TUR w Sosnowcu. Wystawił wów­czas (w reż. S. Wolickiego) faktomontaż "Sacco i Vanzetti" własnego autorstwa, adapt. swej powieści "Cud", "Sędziów", "Amnestię", rewię polityczną "Losy Eu­ropy". Teatr w Sosnowcu był bliski teatrom l. dwu­dziestych w Niemczech i Rosji, zarówno kształtem insc, jak i w zakresie ideologii. Związany wówczas z PPS (od 1932 z KPP) P. tak formułował jego program: "patrzymy na socjalizm jako na nową formę życia, trzeba zatem pokoleniom dać nową sztukę", zastrzegając zarazem "nie robimy z teatru trybuny agitacyjnej". Teatr w Sosnowcu miał być "nowoczesną sceną dla mas", wychowującą aktora, nie tylko w sensie artyst., ale i politycznym. Miał to być nowy "typ aktora socjalisty", kształcony we Współstudio Dramatycznym przy teatrze. Teatr ten miał szansę stać się najciekawszą, obok zespołu W. Wandurskiego, pol. sceną robotniczą, utrzymał się jednak zaledwie kilkanaście miesięcy. Atakowa­ny przez środowisko TUR-owców za nadmierne eksperymentatorstwo, P. współpracował jednak przez pewien czas z OM TUR w Krakowie, a także z zespołami związków zaw. jako reżyser, autor szopek politycznych, prelegent. W 1930-31 był stypendystą Funduszu Kultury Nar. we Francji, Belgii i Niem­czech. W 1935-36 był kier. lit., reżyserem i autorem kabaretu Bury Melonik, działającego przy Czytelni Towarzyskiej w Krakowie, współpracował także z Polskim T. Akademickim (Poltea). W rocznicę za­łożenia Uniw. Jagiell. reżyserował własne widowi­sko "Otrzęsiny" (20 VI 1935), wystawione wraz z "Kopernikiem" na dziedzińcu Collegium Maius i po­kazane podczas tournee (1936) w Rumunii, Bułgarii, Jugosławii, na Węgrzech. Od 1935 współpracował z T. Artystów Cricot. Uznawany był za jednego z jego animatorów; w 1935 improwizował tam swoje "Opowieści nie napisane", w sez. 1937/38 reżyserował (z J. Jaremą) swoją szopkę polityczną "Herod i Ariowie" - "karnawał masek przypominający taniec chochołów, ślepych w swej tragicznej farsie na chwilę przed zapadnięciem hitlerowskiej nocy" (J. Lau), był autorem przekładu, wystawionego w 1937 "Mistrza Piotra Pathelin" (zagrał także rolę Sukien­nika) oraz autorem napisanych wierszem fredro­wskim intermediów do "Męża i żony" (grał też Re­żysera) i współautorem adapt. "Wyzwolenia" (1938). Grał epizody w paru przedstawieniach, bywał kon­feransjerem, pisał teksty satyryczne (m.in. do wie­czoru "Fraszki pana Pronaszki"). Był głównym au­torem pierwszego, a zarazem ostatniego programu efemerycznej scenki kabaretowej Cricot: teatrzyku Tam-tam. Działalność P. w Cricot skłoniła S. Ja­racza do prób zaangażowania go w sierpniu 1938 na stanowisko "dramaturga" w T. Ateneum. Dla tego teatru tłumaczył P. "Wesołe kumoszki z Wind­soru", które miały inaugurować sez. 1939/40. Wielką popularność przyniosły P. wystawione w krak. Barbakanie jego "Igrce w gród walą", obja­wiające po raz kolejny zafascynowanie autora za­równo epoką średniowiecza, jak i widowiskami lu­dowymi (już w dzieciństwie brał udział w jaseł­kach) oraz Krakowem. Wystawione po raz pier­wszy w 1938 (P. grał rolę Marchołta) z okazji Dni Krakowa, wznawiane były w 1939 i po II woj­nie światowej.

Wpływ P. na pozazawodowe życie teatr. dwudzie­stolecia nie ograniczał się do wymienionych tu do­konań. Podobnie jak w życiu lit., zaistniał przede wszystkim jako inspirator, polemista, autor pomy­słów nie zrealizowanych, owocujących w dziełach innych twórców. Należał do ludzi, którzy znaczą i zapisują się w pamięci bardziej poprzez swą oso­bowość niż dzieła. Takim pojawia się we wszystkich wspomnieniach: "można mówić o Polewce jako o pisarzu, który przegadał swą twórczość, rozproszył jako złote myśli, lapidarne syntezy, facecje i jed­nodniowe projekty, rzuty koncepcyjne, które nie jednemu mogłyby starczyć na tuzin utworów" (L. Kruczkowski); "sam improduktyw, ale wielkiej pomysłowości", "piekielnie inteligentny" (A. Wat). Po 1945 związki P. z teatrem prawie całkowicie wygasły, mimo iż przez krótki okres był kier. lit. T. im. Słowackiego w Krakowie (kwiecień-sierpień 1946 i 1956) i T. Miejskiego w Katowicach (1947). W 1947-54 wykładał nauki polityczne w krak. Szkole Dramatycznej (od 1949 PWSA); prowadził też szko­lenie polityczne w T. Rapsodycznym.

Bibl.: Bibliografia dramatu; Cyganeria i polityka (Z. Polewkowa, L. Kruczkowski, Z. Nardelli, S. Żytyński; il.); J. Ky­dryński: Próba portretu. Rzecz o Adamie Polewce, Kraków 1964 (il.); J. Lau: Teatr artystów Cricot, Kraków 1967; Marczak-Oborski: Teatr 1918-39; PWST w Krakowie; H. Vogler: Autoportret z pamięci, cz. 1, Kraków 1978; A. Wat: Mój wiek, t. 1, Warszawa 1990; Wodnarowie; W. Zechenter: Upływa szybko życie, Kraków 1971; Żywot: Dwadzieścia sezonów (il.); Głos Zagłębia 1929 nr 9; Na­przód 1929 nr 96 (A. Polewka); Afisze, MTWarszawa.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1900-1980 t.II, PWN Warszawa 1994

Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.