teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Zula Pogorzelska

nie żyje

zm. 1936-02-10, Wilno

Biografia

POGORZELSKA Zula, właśc. Zofia P., zamężna Runowiecka (ok. 1898 - 10 II 1936 Wilno), aktorka, pieśniarka. Była córką pol. lekarza z Charkowa, żoną -> Konrada Toma (właśc. Runowieckiego). Kształciła się w gimn. w Sewastopolu. W 1915-17 śpiewała w chórze kościelnym w miejscowości Zielony Gaj pod Charkowem, brała też udział w przedstawieniach amatorskich; podobno już wtedy zaczęła występować w kabaretach rosyjskich. Po przyjeździe do War­szawy w maju 1919 rozpoczęła występy w t. Bagatela, 23 VII tego roku wystąpiła po raz pierwszy w t. Qui Pro Quo i pozostała w tym zespole do 1925, do­rywczo występując w t. Nietoperz (1921). W 1925-27 należała do zespołu t. Perskie Oko, a w lipcu 1926 występowała gościnnie w T. Niewiarowskiej. W sez. 1927/28 występowała w T. Nowości, w sez. 1928/29 w T. Morskie Oko, w sez. 1929/30 w Qui Pro Quo, w sez. 1930/31 w Morskim Oku, w 1931-33 w t. Banda, w lecie 1933 w t. Rex, w sez. 1933/34 w t. Cyganeria. Od 1928 brała udział w letnich objazdach warsz. zespołów kabaretowych po Polsce. W 1930-34 grała też w kilku filmach. W 1934 choroba kręgosłupa uniemożliwiła jej dalsze występy. Niewysoka, jak wspominał A. Pronaszko, "oprócz wspaniałej budowy ciała wyposażona była dodatkowo wyjątkowym wprost sexappealem". Słynna z dowcipu i szelmowskiego wdzięku, często zwana "polską Mistinguett", miała, co stwierdza wielu pamiętnikarzy, "najpiękniejsze w Warszawie nogi". Początkowo śpie­wała pięknym sopranem, po operacji gardła - głosem niskim, lekko schrypniętym, co zresztą świetnie umiała wykorzystać dla stworzenia własnego stylu. J. Toeplitz utrzymuje, że "potrafiła równie dobrze zagrać małego nieznośnego berbecia czy bachora jak sentymentalnego podlotka. Być prowincjonalną pierwszą naiwną i wielkoświatową uwodzicielką". Wg L. Sempolińskiego na scenie i na estradzie kierowała się raczej intuicją niż przemyśleniem dochodząc jednak do zaskakującej trafności wyrazu; "kapitalnie potrafiła uchwycić psychologię dziecka i stąd jej kreacje dzieci były nie­doścignione. Wykonywała przeważnie piosenki cha­rakterystyczne, komiczne, a mimo to potrafiła wzruszyć widownię piosenką sentymentalną" ("Dymek z papie­rosa"). Do najpopularniejszych jej piosenek należały: "Mały Gigolo", "Czy pani mieszka sama", "Ja się boję sama spać", "Cała przyjemność po mojej stronie". Często wy­stępowała w duetach, m.in. z E. Bodą i L. Sempolińskim, a niekiedy także w operetkach np. w partii Ganimeda ("Piękna Galatea").

Bibl.: T. Boy-Żeleński: Pisma, t. 26, Warszawa 1969 s. 626-627; Dymek z papierosa s. 207, 224, 240, 243, 244, 298, 299, 418, 435, 436 (m.in. wspomnienia A. Pronaszki, L. Sempolińskiego; też il.); Sempoliński: Wielcy artyści (il.); Express por. 1936 nr 42; Film 1961 nr 7 (J. Toeplitz).

Ikon.: S. Norblin: Portret, olej, ok. 1930, repr. katalog wysta­wy prac S. Norblina w Salonie Sztuki Cz. Garlińskiego, War­szawa 1930; Z. Nirnstein: Portret karyk.,tusz - MTWarsza­wa; Z. Czermański: P. w roli, karyk., ok. 1927, repr. F. Jarosy: Proszę Państwa, Warszawa 1929; Jotes (J. Szwajcer): Portret, karyk., rys., repr. Tyg. ilustr. 1930 nr 41; J. Zaruba: P. w roli, rys., repr. J. Jurandot: Dzieje śmiechu, Warszawa 1961; Fot. pryw. i w rolach - IS PAN, MTWarszawa.

Film.: 1930 - Niebezpieczny romans; 1932 - Romeo i Jul­cia; 1933 - Dwanaście krzeseł, Zabawka.

Nagrania: Piosenki - Red. Muz. PR.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.