teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Andrzej Mielewski

nie żyje
ur. 1867, Tołoszczów koło Lwowa
zm. 1916-04-11, Kraków

Biografia

MIELEWSKI Andrzej, właśc. A. Sydor, Sidor, począt­kowo pseud. Milewski (1867 Tołoszczów k. Lwowa - 11 IV 1916 Kraków), aktor, reżyser, dyr. teatru. Był mężem -> Aliny Gryficz-Mielewskiej. Debiutował w 1886 w Rzeszowie, pod pseud. Milewski w zespole B. i A. Linkowskich, których był wychowankiem. W zespo­le tym grał także w 1887 w Śniatynie, Zaleszczykach i Stanisławowie. Jesienią tego roku występował w zespo­le A. Kattnera w Rabce. Sez. 1890/91 i część następne­go spędził w t. lwow. grając drobne role, jak np. Pistol ("Wesołe kumoszki z Windsoru"). Na sez. 1892/93 zaangażował go do Stanisławowa L. Kwieciński; z jego zespołem występował M. także w Stryju, Nowym Są­czu i Krynicy. Zaczął wtedy grać role bohaterskie, np. Uriela Akostę ("Uriel Akosta"), a w prasie pisano o nim jako o "obiecującym artyście", mimo pewnych prowincjonalizmów w dykcji. W końcu 1893 przyjęty został do t. krak.; wystąpił pierwszy raz 16 XII w roli Archibalda ("Podróż naokoło ziemi"), jeszcze jako Milewski; do­piero 15 II 1894 pojawił się na afiszu pseud. Mielewski. Odtąd na długo związał się ze sceną krak. i opuszczał Kraków tylko w okresie letnim, grając np. w 1894 w ze­spole J. Myszkowskiego w Przemyślu, w 1895 w Kry­nicy z t. ze Stanisławowa i z lwow. zespołem Miłośni­ków Sceny, w 1899 w zespole A. Mullera w Zakopanem. W lecie 1901 M. zorganizował własny zespół objazdo­wy (Krynica, Szczawnica i Zakopane). Dla rozwoju M. ważny był okres pracy pod kier. T. Pawlikowskiego, mimo że dyr. ten nie był entuzjastą jego talentu i rzad­ko obsadzał go w głównych rolach. Dzięki jednak temu okresowi praktyki mógł M. za dyr. J. Kotarbińskiego objąć główne role w repertuarze romantycznym. Grał wtedy z powodzeniem Gustawa-Konrada ("Dziady"), Semenkę ("Sen srebrny Salomei"), Konrada ("Wyzwolenie"), Rapsoda ("Bolesław Śmiały"). Występował b. często zdo­bywając uznanie także w rolach "ludzi pokrzywdzo­nych, zgorzkniałych, zbuntowanych" (K.M. Górski), jak np. Apolinary ("Anastazja"). Od 1903 pełnił obok A. Walewskiego funkcję reżysera t. krakowskiego. Po ob­jęciu dyrekcji t. krak. przez L. Solskiego w 1905 opuścił na kilka miesięcy Kraków i brał udział w objeździe miast galicyjskich (między innymi Nowy Sącz, Stryj, Sambor) w zespole, który zorganizował z G. Morską i J. Popławskim. Od czerwca 1906 do końca sez. 1907/08 występował w Krakowie. W czerwcu 1907 występował gościnnie w T. Małym w Warszawie, w lecie tego roku z własnym zespołem, m.in. w Tarnobrzegu. Od jesieni 1908 przez dwa sez. grał i reżyserował w t. w Łodzi (dyr. A. Zelwerowicza), biorąc udział w występach zespołu w Petersburgu (marzec 1909) oraz w Kaliszu, Piotrko­wie, Tomaszowie i w in. miastach, a w kwietniu i maju tego roku w T. Małym w Warszawie, m.in. jako Gustaw ("Dziady") i Rodrygo ("Cyd"). W tym okresie do swych daw­nych, wybitnych ról dodał m.in. Księdza ("Klątwa"). Re­żyserował też sam lub razem z A. Zelwerowiczem szereg przedstawień z wielkiego repertuaru. W 1910 wskutek nieporozumień z Zelwerowiczem opuścił jego t. i razem z B. Bolesławskim założył w Łodzi T. Popularny w sali t. Apollo (inauguracja 1 IX 1910). Prowadził go przez trzy sez. (do 4 V 1913) dbając o wysoki poziom repertu­aru. Wystawił m.in. "Bolesława Śmiałego", "Hamleta", "Dzia­dy", fragm. "Nie-boskiej komedii", a z repertuaru współ­czesnego m.in. "Tajfun". Jako aktor cieszył się wtedy og­romną popularnością. W okresie pobytu w Łodzi oże­nił się z aktorką Aliną Gryficz. Po zlikwidowaniu swego t. powrócił do Krakowa na stanowisko aktora i reżysera; pozostał tu do końca życia. W 1914 był kierownikiem "działówki" aktorów krak., grających w sali t. Nowości w Krakowie. W tym okresie grał m.in. rolę Rejenta ("Zemsta"), a jako reżyser wprowadził na scenę I akt "Suł­kowskiego"; reżyserował też m.in. "Pigmaliona" i "Heddę Gabler". Był tłumaczem i adaptatorem sztuk. Ostatnią jego rolą był Jan Olbracht ("Legenda o królu") i w niej zagrał ostatni raz 3 II 1916.

M. posiadał dobre warunki zewnętrzne (mimo lekkiego zeza); "wzrostu więcej niż średniego, o harmonijnej syl­wetce. Obdarzony był ładnym w brzmieniu głosem i wy­raźną dykcją. Ruchy miał oszczędne i zdecydowane. Niezwykła intuicja i sceniczny temperament, połączone z wielką pracowitością nadawały jego aktorstwu szcze­gólną siłę sugestii" (M. Kaczorowska-Herman). A. Grzymała-Siedlecki pisał, że M. grał z "żywiołową szczerością" i tą bezpośredniością zawsze zdobywał wi­dza. Na rozwój jego talentu wywarł duży wpływ S. Wy­spiański, z którym M. zetknął się w okresie krak.; role w dramatach Wyspiańskiego należały do jego najświet­niejszych kreacji. W pracy reżyserskiej opierał się głów­nie na intuicji. "Nie mądrzył się, nie analizował, nie stylizował, nie filozofował" wspominał W. Ryszkowski (cyt. za M. Kaczorowską-Herman), lecz umiał jasno i przystępnie formułować swoje wymagania.

Bibl.: Bar: Dzieje t. krak. s. 130,135,139; Grzymała-Siedlecki: Świat aktorski; Kaczorowska-Herman: T. Popularny (il.); Li­piec: Zelwerowicz i scena łódz.; Czas 1902 nr 149 (K.M. Gór­ski); EMTA 1893 nr 519, 1895 nr 33; Nowa Reforma 1916 nr 184; Świat 1892 nr 10 (K. Estreicher); Afisze, IS PAN, MT Warszawa.

Ikon.: S. Wyspiański: M. jako Rapsod (Bolesław Śmiały), pastel, 1903 - Muzeum Górnośląskie, Bytom; T. Rychter: Port­ret, olej - T. im. Słowackiego, Kraków; K. Frycz: M. jako Apolinary (Anastazja), lit. barwna i W. Wojtkiewicz: M. jako Albin (Śluby panieńskie), lit. barwna, 1904, Teka Melpomeny; Fot. pryw. i w rolach - IS PAN, MflKraków, MTWarszawa, zb. S. Dąbrowskiego, zb. A. Mielewskiego syna.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Zdjęcia


Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.