biografia | artykuły | archiwalia w IT
teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Helena Sulima

nie żyje
ur. 1882-12-16, Warszawa
zm. 1944-08, Warszawa

Biografia

SULIMA Helena, właśc. Helena Stanisława Gottowt (1879 lub 16 XII 1882 Warszawa - sierpień 1944 War­szawa), aktorka. Była córką Stanisława Gottowta i -> Katarzyny Oswald. Wg tradycji teatr. jej ojcem podob­no był wiceprezes WTR Bogumił Foland. Ukończyła pensję A. Hoene-Przesmyckiej w Warszawie. Gry ak­torskiej uczyła się u B. Ładnowskiego i R. Żelazowskie­go. Początkowo występowała jako deklamatorka. We wrześniu 1896 debiutowała w t. lwow. pod nazwiskiem Gottowt w sztuce "Marynarz" i została zaangażowana. W 1898-99 grała w t. pozn., już pod pseud. Sulima. 10 II 1900 wystąpiła po raz pierwszy w t. krak. w roli Ewy ("Sumienne dziecko") i pracowała tu do 1906. 28 VII 1901 debiutowała w WTR; mimo pochlebnych opinii nie została jednak zaangażowana i wróciła do Krakowa. W 1906 przeniosła się do Warszawy; 4 V wystąpiła w WTR jako Idalia ("Fantazy"), w maju i czerwcu grała w T. w Filharmonii, na sez. 1906/07 została zaangażowana do WTR, w sez. 1907/08 występowała w T. Małym. Od 1908 do 1910 była ponownie aktorką T. Miejskiego w Krakowie, ale od grudnia 1910 znów zaangażowała się do WTR; tu pozostała do 1921, także po przejęciu tych t. przez Miasto. W 1922-34 była (z przerwami) aktorką T. Polskiego. Od 1934-39 pracowała w TKKT, wystę­pując gł. w T. Narodowym i Nowym. Na występy goś­cinne wyjeżdżała sporadycznie, m.in. w 1922 do Rado­mia. Występowała też w kilkunastu filmach. Dużo cza­su poświęcała pracy społecznej. Przed I wojną świat. pracowała w Patronacie opiekującym się więźniami po­litycznymi, podczas wojny w różnych organizacjach społecznych. W 1932-39 była członkiem Zarządu Głów­nego ZASP i z jego ramienia opiekowała się Schroni­skiem w Skolimowie. Pisała artykuły i felietony, m.in. do "Kuriera Porannego". Zginęła podczas powstania warszawskiego.

Brunetka "o czarnych jak węgiel oczach", była "wzro­stu prawie wysokiego, postawna, zgrabna", bardzo po­nętna, "wnosiła ze sobą na scenę to, co w późniejszych czasach określano jako sexappeal" (H. Cudnowski), ale jednocześnie "obok talentu i urody miała spokój i równowagę w pracy" (L. Kotarbińska). Już po pierw­szym debiucie w WTR stwierdzono, że "mówi wyraź­nie" i "ma głos dźwięczny" ("Echo Muzyczne, Teatral­ne i Artystyczne" 1896 nr 37). Zakres jej możliwości był dość szeroki. Niemal od początku swojej kariery otrzy­mywała ważne role. W Poznaniu grała m.in. Klemen­tynę ("Starzy kawalerowie"), Paulinę ("Pan Benet"), Marian­nę ("Skąpiec"), Rozę ("Lilla Weneda"), Rusałkę ("Dzwon za­topiony"). W Krakowie zwróciła powszechną uwagę jako Rachel na premierze "Wesela" (16 III 1901). Wprawdzie wg A. Grzymały-Siedleckiego "zrobiła furorę nie tyle grą, ile fascynującą aparycją", jednak faktem jest, że ta rola przeszła do legendy. S. grała ją potem z niesłabną­cym powodzeniem przez wiele lat. Ogłosiła też swoje wspomnienia z premiery "Wesela" ("Świat" 1932 nr 48). Inne interesujące role krak.: Mańka ("Pan Damazy"), Judyta ("Uriel Akosta"), Tytania ("Sen nocy letniej"), Idalia ("Fantazy"), Goplana ("Balladyna"), Jessyka ("Kupiec wenec­ki"), Cecylia ("Panna mężatka"), Eliza ("Skąpiec"), Ksenia ("Car Samozwaniec"). W Warszawie często grywała role salonowe, później charakterystyczne, wyróżniając się zawsze poczuciem stylu. Ważniejsze role z tego okresu: Maria Ludwika ("Orlątko"), Laura ("Cyganeria warszaw­ska"), Anna Karenina ("Żywy trup"), Elmira ("Świętoszek"), Baronowa Wurtz ("Azais"), Aniela ("Damy i huzary").

Bibl.: Cudnowski; Czempiński: Teatry w Warszawie s. 230 (il.); Kotarbińska: Zza kulis teatru; Lorentowicz: T. Polski; Łoza: Czy wiesz I (il.); EMTA 1896 nr 37, 1901 nr 31,32; Scena i Sztu­ka 1908 nr 11 (il.); Afisze, 1S PAN; Akta dotyczące ubezpie­czeń i emerytur, Arch. m, Krakowa i woj. krak.,sygn. TM-56.

Ikon.: L. Wyczółkowski: Portret, pastel, 1901, repr. Leon Wyczółkowski 1852-1936 Dzieła malarskie, Warszawa 1937; J. Malczewski: Portret, olej, 1903 i Portret, olej - MNWarszawa; K. Laszczka: Portret, terrakota, 1901 - MNKraków; K. Laszczka: Portret, gips, 1901 -MTWarszawa; J. Szczep­kowski: Portret, gips - MHKraków; J. Czajkowski: Portret, rys., ok. 1900 - zb. A. Starzewskiej Kraków; K. Frycz: S. ja­ko Rachel (Wesele) i S. jako Maud (Półdziewice), lit., Teka Melpomeny, 1904; S. Rzecki: S. jako Jessyka (Kupiec wenec­ki), lit., Teka Melpomeny, 1904; K. Frycz: S. jako Rachel (Wesele), zaproszenie do Zielonego Balonika, lit. - MHKra­ków; L. Wyczółkowski: Portret, karyk., rys., repr. Liberum Veto, kalendarz na rok 1904; L. Wyczółkowski: Portret,rys., 1906 - zb. K. Estreichera Kraków; L. Wyczółkowski: Portret, rvs., własność prywatna Warszawa; Fot. pryw. i w rolach - B'ibl. Jagiell. (Zakład Grafiki), IS PAN, MHKraków, Muzeum Mickiewicza Warszawa, MTWarszawa, SPATiF.

Film.: 1928 - Pan Tadeusz; 1934 - Młody las; 1936 - Bar­bara Radziwiłłówna; 1938 - Serce matki; 1939 - Złota maska.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Zdjęcia


Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.