teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Helena Zboińska-Ruszkowska

nie żyje
ur. 1877-04-23, Lwów
zm. 1948-11-04, Kraków

Biografia

ZBOIŃSKA Helena, 1 v. Ruszkowska, 2° v. Seeligerowa (23 IV 1877 Lwów - 4 XI 1948 Kraków), śpiewacz­ka. Była córką -> Marcelego Zboińskiego, żoną -> Ry­szarda Ruszkowskiego (ślub we Lwowie 6 X 1894), matką aktora Wojciecha Ruszkowskiego. W początko­wym okresie kariery używała nazwiska Ruszkowska, później podwójnego: Zboińska-Ruszkowska. Ukończy­ła pensję we Lwowie, gdzie następnie uczyła się śpiewu u W. Wysockiego. Studia wokalne uzupełniała później niemal do końca swej kariery, zarówno w kraju (m.in. u S. Wołoszki w Warszawie), jak i u sławnych peda­gogów za granicą (w Wiedniu, Mediolanie, Madrycie). W 1899 rozpoczęła występy na koncertach we Lwowie. 13 VI 1900 debiutowała w lwow. T. Miejskim w partii Marty ("Marta"). Zaangażowana, występowała tu do 1902, a latem 1901 z zespołem opery lwow. także w Krakowie. W listopadzie 1900 śpiewała na koncercie w Krak. Tow. Muzycznym. We Lwowie objęła szybko pierwszoplanowe, sopranowe partie liryczne, takie jak: Santuzza ("Rycerskość wieśniacza"), Księżniczka Eudoksja ("Żydówka"), Senta ("Latający Holender"), Elza ("Lohengrin"), Hanna ("Straszny dwór"). Największym jej sukce­sem z tego okresu była jednak partia Ulany ("Manru"). Zaproszona na gościnne występy do WTR, rozpoczęła je 7 VI 1902; do końca miesiąca śpiewała m.in. partie tyt. w "Goplanie", "Halce", "Marcie", Ulanę ("Manru"). Prasa warsz. uznała, że ma "warunki doskonałe, głos o skali szerokiej, dźwięczny, świeży i rozległy, widoczny talent sceniczny i ujmującą powierzchowność" ("Echo Mu­zyczne, Teatralne i Artystyczne" 1902). Po występach w Warszawie wróciła do Lwowa, następnie wyjeżdżała do Wiednia na studia muzyczne. Od stycznia 1903 została zaangażowana do WTR. Śpiewała tu do 1907 główne partie sopranowe, zarówno liryczne, jak i dram., w tym wiele partii bohaterek wagnerowskich, których była doskonałą odtwórczynią. Prócz wspomnianych już, a powtarzanych na tej scenie partii należy m.in. wymienić: Zyglindę ("Walkiria"), Elżbietę ("Tannhauser"), Walentynę ("Hugonoci"), Florę ("Chopin"). Wyjeżdżała również w tym czasie na występy do Wiednia, gdzie koncertowała w marcu 1904, a w marcu i kwietniu 1906 występowała w operze, m.in. w partii tyt. w "Aidzie". Tu także podpisała kontrakt na występy w wiedeńskiej Hofoper (od jesieni 1906), jednak nie wiadomo dokład­nie, kiedy tam śpiewała, ponieważ jeszcze w sez. 1906/ 07 (do lutego 1907) występowała w operze warszaw­skiej. W tym okresie powtórnie wyszła za mąż; 30 VI 1906 pod Wiedniem poślubiła doktora Ferdynanda Seeligera, sekretarza ministerstwa finansów w Wiedniu. 18 I 1907 wystąpiła na scenie Teatro alla Scala w Me­diolanie w partii Iguamoty ("Krzysztof Kolumb" A. Franchettiego). Od 21 IX do 19 X śpiewała gościnnie we Lwowie. Wg doniesień prasy pol. na sez. 1907/08 zo­stała do La Scali zaangażowana; śpiewała tam m.in. w kwietniu 1908 partie Małgorzaty i Heleny ("Mefistofeles"). Do 1914 występowała gł. na scenach zagranicz­nych, przede wszystkim we Włoszech, Hiszpanii i Ame­ryce Południowej. Śpiewała m.in. w Palermo (1908, 1909), Mediolanie (1911, 1913), Trieście (1912), Ra­wennie (1913), Turynie (1913), Weronie, Padwie, Bolo­nii, Florencji, w t. królewskim w Madrycie (sez. 1909/ 10, 1911), w Barcelonie (1911, 1912), Buenos Aires (1910), Montevideo. W 1910 występowała też w Wied­niu, a w 1914-16 śpiewała przez dwa sez. w zespole tamtejszej Opery Cesarskiej; w 1916 występowała goś­cinnie we Lwowie i Krakowie (3 IV 1916), w sez. 1916/ 17 także gościnnie w warsz. T. Wielkim. Od 1916 wys­tępowała również w Narodnim divadle w Pradze. Od lipca do września 1918 śpiewała w zespole Krak. Tow. Operowego. W marcu 1919 przybyła do Warszawy. Zaangażowana do opery warsz. na stanowisko "pri-madonny dramatycznej", od 7 V 1919 wznowiła wystę­py na scenie T. Wielkiego i pozostała tu już do końca swej kariery. Śpiewała wówczas szereg znakomitych partii, m.in. Leonorę ("Fidelio"), Brunhildę ("Walkiria"), Selikę ("Afrykanka"), Rachelę ("Żydówka"), tyt. w "Aidzie", "Halce", "Hrabinie"; w pol. premierach: Izoldę ("Tristan i Izolda"), Brunhildę ("Zygfryd"), Marszałkowa ("Kawaler srebrnej róży"), Bonę ("Zygmunt August"). W okresie plebiscytowym koncertowała wielokrotnie na Śląsku, występowała też gościnnie, m.in. w sez. 1924/25 w T. Polskim w Katowicach. 16 IV 1925 obchodziła na scenie warsz. T. Wielkiego jubileusz dwudziestopięciolecia pracy artyst. występując w partii Donny Anny ("Don Juan"). Ostatni raz śpiewała w operze 17 IV 1928 partię Bony ("Zygmunt August"). Potem zamieszkała w Krako­wie i poświęciła się wyłącznie pracy pedagog., którą rozpoczęła już w latach I wojny świat. w Wiedniu. W 1919-28 wykładała w prywatnej szkole muz. w War­szawie, od 1928 do 1937 w konserwatorium krak., a od 1 IX 1937 do 31 VIII 1938 we własnej, prywatnej szkole śpiewu w Krakowie. Po II wojnie świat., którą przeżyła w Krakowie, objęła tamże stanowisko prof. PWSM. Jej uczennicami były m.in. E. Bandrowska-Turska, A. Sari, W. Wermińska. Przed II wojną świat. i po niej często występowała w Polskim Radiu. Jej pięk­ny sopran, szlachetny w brzmieniu, pełen ekspresji i si­ły, muzykalność i technika wokalna, wreszcie talent dram., zapewniły jej miano jednej z najwybitniejszych pol. śpiewaczek operowych. Słynęła również jako do­skonała wykonawczyni pieśni. Była członkiem zasłużo­nym ZASP.

Bibl.: Korolewicz-Waydowa; Łoza: Czy wiesz I; Pajączkowski: Teatr lwow.; Reiss: Śpiewacy i śpiewaczki s. 19-20; SMP; EMTA 1902 nr 26, 27; Kur. warsz. 1906 nr 160, 162, 1925 nr 105,108; Prz. teatr. i kinematogr. 1922 nr 5 (il.); Tyg. ilustr. 1925 nr 18 (il.); Afisze, Bibl. Jagiell., IS PAN.

Ikon.: S.I. Witkiewicz: Portret, pastel, 1924 - MTWarszawa; Fot. pryw. i w rolach - IS PAN, MHKraków, MTWarszawa.

Nagrania: Arie (Moc przeznaczenia, Halka, Chopin), pieśni - Red. Muz. PR; Arie (Chopin, Moc przeznaczenia) - MTWar­szawa.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.