teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Tacjanna Wysocka

nie żyje
ur. 1891-01-31, Moskwa
zm. 1970-04-02, Warszawa

Biografia

WYSOCKA Tacjanna Bernadetta, z Adamowiczów (31 I 1891 lub 1894 Moskwa - 2 IV 1970 War­szawa), tancerka, choreograf, kierownik baletu. Była córką Polaka, lekarza wojskowego, gen. lejtnanta Wiktora Adamowicza i jego żony Elżbiety, Rosjan­ki, żoną Stefana Wysockiego. W 1903-08 kształciła się w Instytucie Smolnym w Petersburgu, a w 1909 zdała maturę w pryw. gimnazjum. Według własnej relacji, od 1908 uczyła się tańca klasycznego u E. Sokołowej. Latem 1909 w Paryżu oglądała przedstawienia Ballets Russes S. Diagilewa, które wywarły na niej silne wrażenie. W 1909-11 pra­cowała jako nauczycielka francuskiego, równocześ­nie biorąc lekcje rytmiki u W. Presniakowa. Od 1911 uczęszczała do Instytutu Gimnastyki Rytmi­cznej w Petersburgu, stosującego metodę E. Jaques-Dalcroze'a. Uczyła się też tańca u W. Fokiny i J. Krzesińskiego, gry aktorskiej u S. Wołkońskiego; studiowała również historię sztuki. Od 1913 wystę­powała jako tancerka na koncertach w Petersburgu. W 1915 uzyskała dyplom Instytutu Gimnastyki Ryt­micznej i od jesieni podjęła w nim pracę jako nauczycielka klasy dla dzieci. Poślubiła 15 XI 1916 Stefana Wysockiego, prof. umuzykalnienia w tymże instytucie. W 1917 przez pewien czas sama kiero­wała w Piotrogrodzie szkołą rytmiki i tańca scen., ale wkrótce wyjechała do Moskwy, gdzie mąż jej podjął pracę w przedstawicielstwie polskim. W paź­dzierniku 1918 oboje przenieśli się na stałe do Polski. Od grudnia 1918 prowadzili w Warszawie Szkołę Umuzykalnienia S. i T. Wysockich, prze­kształconą wkrótce w Szkołę Umuzykalnienia i Tań­ca Scen., która działała do 1939 (od 1936 pn. Szkoła Tańca Scen.). Od 1923 do 1928 W. z ze­społem swych uczennic pn. T. Sztuki Tanecznej dawała publiczne przedstawienia we własnej cho­reografii i występowała w nich jako tancerka. Ze­spół wyjeżdżał też na występy do innych miast, m.in. do Torunia. Od 1923 współpracowała z te­atrami dram., przygotowując choreografię do przed­stawień w T. Polskim (m.in. "Sen nocy letniej" 1923 i 1934, "Sługa dwóch panów" 1927, "Dziady" 1934), T. im. Bogusławskiego ("Opowieść zimowa" 1924, "Złoty płaszcz" 1925, "Achilleis" 1925, "Nie-Boska ko­media" 1926), T. Melodram ("Jak stać się bogatym i szczęśliwym", 1931), T. Narodowym ("Fiesko", 1937), Letnim ("Serce w rozterce", 1939). W większości tych przedstawień występował jej zespół taneczny, a do 1927 także ona sama. Najczęściej współpra­cowała z L. Schillerem, ale niekiedy także z A. Zelwerowiczem, K. Borowskim i innymi reżysera­mi. Dla Schillera układała także choreografię do przedstawień plenerowych, m.in. "Pieśń o ziemi naszej" w T. na Wyspie w Łazienkach (1927) i "Kulig" podczas Powszechnej Wystawy Krajowej w Pozna­niu (1929). Organizowała też niekiedy spektakle taneczne dla dzieci, m.in. "Dzieci podwórka" (1933). Od 1928 do 1932 zespół jej (pn. Tacjann-girls) występował stale w t. Qui Pro Quo, potem także w innych teatrzykach, jak: Nowy Ananas (1931), Alhambra (1933), Wielka Rewia (1938), Cyrulik Warszawski (1938). Wyjeżdżał też kilkakrotnie za granicę: w 1932 do Paryża na Międzynarodowy Konkurs Tańca, gdzie prezentował balet "Images polonaises" wg libretta Schillera; w 1935-38 występo­wał we Włoszech, Niemczech, Belgii i Francji (m.in. w Casino de Paris w 1937). Sama W. pro­wadziła w 1923-25 zajęcia z rytmiki i plastyki w Instytucie Reduty, a w 1934-39 ćwiczenia ruchowe na Wydz. Reżyserskim PIST-u. Okresowo pisała rec. z przestawień baletowych, m.in. w "Kurierze Porannym" i wygłaszała odczyty o tańcu. Podczas II wojny świat. udzielała nadal lekcji ryt­miki i tańca, ale nie miała zezwolenia na prowa­dzenie szkoły. Współpracowała też przy konspira­cyjnych przedstawieniach przygotowywanych przez Schillera w Henrykowie (gdzie okresowo mieszkała) i w Milanówku.

Po wojnie znalazła się w Częstochowie, gdzie w 1945-46 była baletmistrzem w T. Miejskim i pro­wadziła szkołę tańca. W 1946-51 kierowała Szkołą Tańca Scen. (potem pn. Szkoła Baletowa) w Sos­nowcu, a po jej upaństwowieniu w 1950 była kier. artystycznym. Jednocześnie współpracowała jako choreograf z T. im. Wyspiańskiego w Katowicach; przygotowała m.in. układy taneczne do "Antygony" (1946), "Snu nocy letniej" (1947), "Krakowiaków i Górali" (1947), "Jak wam się podoba" (1948). Wy­kładała też w Studio Dram. przy tym teatrze. Po przeniesieniu się do Warszawy prowadziła w 1952-55 wykłady z choreografii w Akademii Wychowania Fizycznego. Później zajmowała się krytyką i historią tańca, działała w sekcji baletowej SPATiF-u. Jubi­leusz czterdziestopięciolecia pracy artyst. obchodziła 5 III 1962. W 1968 otrzymała doktorat honoris causa Universite de la Danse w Paryżu. Opubliko­wała kilka książek: "Gimnastyka artystyczna" (War­szawa 1955), "Wspomnienia" (Warszawa 1962) i "Dzieje baletu" (Warszawa 1970).

Należała do pierwszych w Polsce propagatorek gi­mnastyki rytmicznej wg systemu Jaques-Dalcroze'a, który w swej szkole łączyła z elementami techniki tańca klasycznego. J. Ostrówski-Naumoff pisał na ten temat: "Stojąc początkowo na gruncie solidnej tradycji baletowej, odbiła się Wysocka od tej pod­stawy, dając się porwać rewolucyjnym hasłom tzw. tańca plastycznego i mierząc siły na zadania, sięgać zaczęła po realizacje szczytnych utworów muzyki klasycznej". Te interpretacje choreograficzne muzy­ki takich kompozytorów, jak F. Chopin, L. van Beethoven, R. Schumann, uznawane przez niektó­rych za wybitne i samodzielne osiągnięcia, były przez innych (np. przez T. Boya-Żeleńskiego) ostro krytykowane, szczególnie wtedy, gdy wprowadzane były do programów rewiowych. Jak pisał bowiem Ostrowski-Naumoff "chęć oparcia bytu swych adep­tek i swej pracy o realny grunt życiowy, podszep­tuje Wysockiej myśl przerzucenia się do rewii".

"Zespół jej występuje nie tylko w rewiach krajo­wych ale i zagranicznych, budząc niejeden odruch oburzenia za to obniżanie lotu". Zdaniem B. Mamontowicz-Łojek "Tacjann-girls nie były zresztą ty­powym zespołem girls w rozumieniu upowszech­nionym przez praktykę rewii europejskich w latach dwudziestych; efekt widowiskowy wykonywanych przez ten zespół układów opierał się głównie na elementach akrobatycznych", które w tym czasie zyskały przewagę także w jej nauczaniu. Zastrze­żenia jednak budził sam fakt występowania młodych uczennic jej szkoły w rewiach, a nawet nocnych lokalach. Niewątpliwą zasługą W. było, że jako jedna z pierwszych w Polsce zrozumiała odrębną rolę tańca w teatrze dram., dzięki czemu jej cho­reografia do niektórych sztuk wielkiego repertuaru reżyserowanych przez Schillera, zyskiwała uznanie krytyków.

Bibl.: Almanach 1969/70; Linert: T. Śląski; Łoza: Czy wiesz; Mamontowicz-Łojek: Szkolnictwo; Mamontowicz-Łojek: Terpsychora (tu cyt. z J. Ostrowskiego-Naumoffa); Sempoliński: Wielcy artyści; Szczublewski: Artyści i urzęd­nicy; Turska: Almanach; WEP; Teatr 1962 nr 6 (L. Rotbaumówna); Akta, ZASP. Ikon.: Fot. - Arch. Dok. Mech.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1900-1980 t.II, PWN Warszawa 1994

Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.