teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Józef Śliwicki

prezes ZG, nie żyje
ur. 1867-12-26, Warszawa
zm. 1944-10-07, Jędrzejów

Biografia

ŚLIWICKI Józef (26 XII 1867 Warszawa - 7 X 1944 Jędrzejów), aktor, reżyser. Był synem Leona Ś., tapi­cera WTR, i Michaliny z Trapszów, mężem -> Felicji Pichor (od 31 VII 1923). Gry aktorskiej uczył się w szkole swego stryjecznego dziadka A. Trapszy. Debiu­tował 28 XII 1884 w amatorskim zespole Warsz. Tow. Dobroczynności. 5 IX 1885 wystąpił po raz pierwszy w t. krak. w roli Pomocnika Rejenta ("Lis w kurniku" i odtąd pracował tam przez trzynaście sez. jako aktor (w lecie 1886 uczestniczył w występach zespołu krak. pod kier. W. Antoniewskiego), a w 1893-96 także jako reżyser. Na występy gościnne wyjeżdżał wówczas do Lwowa (2-25 VI 1898) i trzykrotnie do Warszawy, gdzie występował w WTR: 4-9 VIII 1896 (debiutował w roli Zbigniewa w "Mazepie"), 1 VII-9 VIII 1897, 12 VII-10 IX 1898. Od 13 IX 1898 zaangażowany do WTR, pracował w zespole dramatu aż do rozwiązania t. rządowych, jako aktor, a za dwoma nawrotami także jako reżyser: 14 X 1905-14 III 1907 oraz 14 VII 1908-14 I 1915. Zajmował się również pracą pedag.: od 1909 do 1915 był prof. Szkoły Aplikacyjnej, w 1910-14 prof. Klasy Dramatycznej przy Warsz. Tow. Muzycz­nym, w 1916-21 prof. Warsz. Szkoły Dramatycznej, a od 1921 prof. Państw. Szkoły Dramatycznej w War­szawie. W późniejszych latach pracował w zespole byłych t. rządowych, najpierw jako członek Zrzeszenia (w którym należał do Zarządu), potem jako aktor i reżyser T. Miejskich, a od 1924 T. Narodowego. Na występy gościnne wyjeżdżał w tym okresie do Lwowa (1902), Wilna (czerwiec 1908, lipiec 1927), Kijowa (grudzień 1913, styczeń 1914), Łodzi (styczeń 1916, wrzesień 1923), Poznania (maj 1924), Paryża (z zespo­łem A. i H. Małkowskich w 1925) i Torunia (luty 1928). 1 IX 1926 przeszedł na emeryturę, nadal jednak występował i reżyserował. Grał też w filmach. Trzy­krotnie obchodził w Warszawie jubileusze: dwudziestopięcio-, trzydziestopięcio- i pięćdziesięciolecia pracy artyst.; za pierwszym razem wystąpił w tyt. roli Don Carlosa (10 XII 1910), za drugim jako Mortimer ("Ma­ria Stuart" F. Schillera, 17 VI 1922), Za trzecim jako Król ("Mazepa", 23 XI 1938). Ostatni jubileusz, święco­ny również jako pięćdziesięciolecie jego pracy społecz­nej, był zarazem jego pożegnaniem ze sceną. Średniego wzrostu, przystojny, miał wg M. Rulikowskiego "niezwykle piękny głos" ,,o wyjątkowo szlachet­nym brzmieniu" i władał nim "po mistrzowsku". W Krakowie zaczął swoją karierę od skromnych zadań, szybko się jednak wybił w takich rolach jak: Filon ("Balladyna"), Kościuszko ("Kościuszko pod Racławicami"), Zbigniew ("Mazepa"), Fantazy ("Fantazy"), Szczęsny ("Horsztyński"), Romeo ("Romeo i Julia"). O jego roli Gottwalda ("Hanusia") napisał S. Koźmian, że "kreacją tą wzniósł się na najwyższe szczyty sztuki". Na wystę­pach gościnnych w WTR grał m.in. Hamleta (22 IX 1898). Występy te potwierdziły pochlebną opinię o jego wymowie i recytacji: "od śmierci Królikowskie­go - stwierdzono wówczas - nikt w Warszawie nie umiał tak pięknie mówić jak Śliwicki". Był aktorem inteligentnym, sumiennym i pracowitym. Ogółem ode­grał w ciągu swojego życia sześćset czterdzieści cztery role, pomiędzy którymi - prócz wymienionych - naj­wyżej ceniono Mistrza Henryka ("Dzwon zatopiony"), Hr. Fabrycego ("Pietro Caruso"), Makbeta ("Makbet"), Pastora ("Gniazdo rodzinne"), Biskupa ("Bolesław Śmiały"). Z powodzeniem występował w wielu rolach fredrow­skich, m.in. jako Albin ("Śluby panieńskie"), Lubomir ("Pan Geldhab"), Edwin ("Odludki i poeta"), Alfred i Wac­ław ("Mąż i żona"), Birbancki ("Dożywocie"), Dolski ("Wiel­ki człowiek do małych interesów"). Jego prace reżyserskie cechowała wg Rulikowskiego "wielka wrażliwość na piękno poezji". Był jednym z najbardziej zasłużonych działaczy społecznych w dziejach pol. aktorstwa. W 1905 inicjator strajku aktorskiego, od 1906 prezes Kasy Pożyczkowo-Wkładowej Artystów WTR, od 1907 należał do zarządu Związku Artystów i Artystek WTR. W 1918 był współinicjatorem założenia ZASP, od 1919 pierwszym przewodniczącym tego związku (a także w okresach 1921-24, 1926-29, 1933-39). Wg W. Zawistowskiego stał się mężem opatrznościowym związku, "ratującym organizację aktorską w momen­tach najcięższych, przez siebie nie zawinionych". Jako działacz w znacznym stopniu przyczynił się do podnie­sienia społecznej reputacji pol. aktora; za swoje zasługi został nagrodzony tytułami członka zasłużonego i ho­norowego, a od 1919 także honorowego prezesa ZASP. Podczas II wojny świat. uczestniczył w konspiracyjnych pracach związku ratując jego majątek i archiwum. Pierwszą jego żoną była Felicja z Nowakowskich l°v. Krywultowa.

Bibl.: Almanach t. bydg. s. 97-99 (il.); Fredro na scenie (il.); Grzymała-Siedlecki: Pawlikowski; Grzymała-Siedlecki: Świat aktorski; J. Lorentowicz: Józef Śliwicki, Warszawa 1938 (il.); Łoza: Czy wiesz I; Marczak-Oborski: Teatr czasu wojny; Okręt; Owerłło; Pajączkowski: Teatr lwow.; Rulikowski: Teatr warsz.; Szczubiewski: Żywot Osterwy; Warnecki; Wspomnienia aktorów (il.); ZASP 1919-29; Afisz teatr. 1970 nr 46 (il.); Gaz. lud. 1946 nr 73; Kronika Polski i Świata 1938 nr 46 (A. Orzechowska); Kur. warsz. 1922 nr 162; Pam. teatr. 1968 z. 3 (W. Zawistowski, M. Rulikowski, także il.); Rampa 1938 nr 1; Scena pol. 1937 z. 1-4 (J. Śliwicki), 1938 z. 1, 2/3, 4 (J. Śliwicki); Świat 1910 nr 48; Teatr 1938 nr 3 (M. Rulikow­ski), 1959 nr 22 (J. Małgorzewski); Afisze, IS PAN; Akt ślubu 325/1923 w parafii Św. Krzyża, Warszawa; Straus: Repertuar 1914-15, 1915-16.

Ikon.: S. Janowski: Ś. jako Kazimierz (Tamten), akw. 1898 - MHKraków; H. Kuna: Portret, brąz 1937 -SPATiF (dep. MTWarszawa); A. Głowiński: Portret, płaskorzeźba, brąz - SPATiF; S. Fabijański: Portret (tbl. Grupa aktorów krak.), rys. 1893 - MTWarszawa; NN: Ś. w mundurze szwoleżera Księstwa Warszawskiego, rys. repr. Tyg. ilustr. 1910 nr 12; S. Sonnewendt: Portret, karyk., rys. 1910, repr. - MTWarszawa; K. Frycz: Ś. i I. Solska, karyk., rys., repr. Świat 1912 nr 20; E. Głowacki: Portret, karyk.,rys.repr. Pani 1923 nr 11/12; K. Lasocki: Ś. ja­ko prof. Zabrzeziński (Uciekła mi przepióreczka), autolit., 1925 (Teka 12 autolit. z komedii S. Żeromskiego Uciekła mi prze­pióreczka) - MNWarszawa; Fot. pryw. i w rolach - Arch. m. Krakowa i woj. krak.,Bibl. Nar. (Zakład Grafiki), IS PAN, MHKraków, MTWarszawa.

Film.: 1928 - Pan Tadeusz; 1934 - Przeor Kordecki-Obrońca Częstochowy; 1938 - Profesor Wilczur.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.