teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Ludwik Solski

nie żyje
ur. 1855-01-20, Gdów
zm. 1954-12-19, Kraków

Biografia

SOLSKI Ludwik, właśc. Ludwik Napoleon Karol Sosnowski, inny pseud. Mancewicz (20 I 1855 Gdów k. Wieliczki - 19 XII 1954 Kraków), aktor, reżyser, dyr. teatru. Był synem Franciszka Sosnowskiego, mandatariusza sądowego, powstańca z 1830, i Stanisła­wy z Lubicz-Woyciechowskich, mężem - Michaliny S., potem - Ireny S. Nie ukończywszy gimn. w Tarno­wie zaczął w Krakowie praktykę handlową, potem terminował w zakładzie ślusarskim i praktykował w sądzie w Niepołomicach i w Krakowie. Na jesieni 1875 zaczął statystować w t. krak., a 15 I 1876 zagrał pod pseud. Mancewicz pierwszą małą rólkę: Alberta ("Syn diabła"). W lecie tego roku wyjechał do Warszawy i występował w zespole A. Trapszy w t. ogr. Eldorado pod nazwiskiem Sosnowski (zawdzięczał wiele jako aktor radom i wskazówkom Trapszy). Odtąd występo­wał na prowincji, a w lecie w warsz. t. ogr., kolejno w zespołach A. Trapszy (do września 1877), B. Krem­skiego i H. Wójcickiego (październik 1877 - marzec 1878), A. Trapszy (marzec - maj 1878), J. Puchnie­wskiego (wrzesień 1878 - sierpień 1879), B. Kremskie­go i H. Wójcickiego (wrzesień 1879 - listopad 1880), B. Kremskiego (listopad 1880 - styczeń 1881). 20 I 1881 w Lublinie ożenił się z aktorką Michaliną Solską (właśc. Smola). Od lutego 1881 do października 1882 występował u J. Puchniewskiego. Na sez. 1882/83 za­angażował się do t. pozn., gdzie grał duże role w ko­medii i dramacie, a nawet śpiewał pierwsze partie te­norowe w operach. W lecie 1883 występował w warsz. t. ogr. Eldorado. Od 9 IX 1883 zaangażował się do t. krakowskiego. Odtąd używał stale przejętego od żo­ny pseud. Solski, gdyż w Galicji był poszukiwany przez żandarmerię jako uchylający się od służby w wojsku austr. (w późniejszym okresie także w życiu prywatnym używał podwójnego nazwiska Sosnowski-Solski). W Krakowie pozostał do lata 1900, biorąc udział w wy­jazdach letnich zespołu krak., m.in. do Pragi (1891). Po rozwodzie z pierwszą żoną, 4 XI 1899 ożenił się z aktorką Ireną Poświk. W 1900-05 występował w T. Miejskim we Lwowie i z jego zespołem wyjeżdżał m.in. do Kijowa (1905). W 1905 objął na sześć lat dyrekcję T. Miejskiego w Krakowie (inauguracja 26 VIII). W 1911 zawarł nową umowę na sześć lat, ale zrezygnował ze swego stanowiska w 1913, gdy wielu wybitnych ak­torów odeszło z jego zespołu do nowo powstającego T. Polskiego w Warszawie.

Następnie przeniósł się do Warszawy i w sez. 1913/14 pracował tam jako główny reżyser dramatu WTR. Rozwiódłszy się z Ireną S. ożenił się 4 III 1916 w Kali­szu z Anną z Mrowińskich 1° v. Pieczyńską. W czasie I wojny świat. występował w T. im. Słowackiego w Krakowie (1916 i 1917) i w Łodzi (1917), a w sez. 1917/18 był dyr. T. Polskiego w Warszawie. W 1919-21 występował gościnnie, m.in. w Poznaniu, Łodzi, Wilnie, Lublinie i Krynicy. W sez. 1921/22 współ­pracował z Tow. T. Stołecznych w Warszawie. W 1922-24 był dyr. T. Rozmaitości. Od 1924 do 1939 grał i re­żyserował w T. Narodowym w Warszawie, a w 1931-32 i 1936-38 był jego dyrektorem. Z Warszawy wyjeżdżał często na gościnne występy do Krakowa, Łodzi, Lwo­wa, Wilna, Poznania i wielu mniejszych miast. Grał także w filmach. W czasie II wojny świat. mieszkał w Warszawie, po powstaniu warsz. został wywieziony do Krakowa. Na scenę powrócił w marcu 1945. Miesz­kając stale i grając w Krakowie, w ostatnim okresie życia jeździł bardzo często na gościnne występy. Oprócz Warszawy, Łodzi, Poznania, Katowic i Wrocławia od­wiedził jeszcze trzydzieści sześć innych miejscowości, niektóre z nich kilkakrotnie. Z trzynastu jubileuszy najważniejszy: osiemdziesiąta rocznica pracy scen. (20 III 1954 Kraków, 5 VI 1954 Warszawa) połączona z nadaniem mu doktoratu honoris causa Uniw. Jagiel­lońskiego. Ostatni raz wystąpił na scenie T. Polskiego w Warszawie 5 VI 1954 grając podczas swego jubileu­szu rolę Dyndalskiego w IV akcie "Zemsty". Pochowany w Krakowie w grobach zasłużonych na Skałce. Żył niemal sto lat, grał blisko tysiąc ról (zidentyfi­kowano 793), zachowując do późnego wieku dobrą kondycję. Był fenomenem żywotności. Obdarzony dobrym tenorem, w 1882 uczył się śpiewu u W. Aleksandrowicza i w młodości śpiewał w operze, m.in. Jontka w "Halce". Dzięki temu treningowi stał się później mistrzem recytacji, kunsztownie wyzysku­jącym różne odmiany intonacji, barwy, natężenia głosu. Średniego wzrostu, miał ciemne, błyszczące oczy, twarz pociągłą, zbyt wyrazistą dla amanta i w tym emploi nigdy nie odnosił sukcesów. Wielkim atutem S. była za to - wg wyrażenia J. Kotarbiń­skiego - jego "krzepka, zwięzła cielesność", podatna "do giętkich, rzutkich ruchów", jak i do kształtowa­nia nieruchomej sylwetki o zastanawiającej sile wyrazu. Miał niezawodny zmysł plastyki, co najbardziej uderzało w epizodach, które dopiero jego gra wydo­bywała na pierwszy plan. Najświetniejszy przykład: nieme wejście Starego Wiarusa ("Warszawianka"). Dojrzałość artyst. osiągnął w 1893-1905 pod kier. T. Pawlikowskiego w Krakowie i we Lwowie. Z tych czasów datują się jego znakomite role Łatki ("Doży­wocie"), Harpagona ("Skąpiec"), Gospodarza ("Wesele"), Pierczychina ("Mieszczanie"). Wówczas też ujawniła się jego wszechstronność, nie tylko w rozmaitości emploi, ale także w różnorodności stylów. Nieobce mu było poczucie groteski, o czym świadczy rola Chudogęby ("Wieczór Trzech Króli"). Ale i wtedy go podziwiano, gdy tworzył sylwetkę z sennego majaku (świetny Krawiec w "Hanusi"). Największą sławę zdobył jako aktor realistyczny, kontynuator odkryć W. Rapackiego-ojca, groźny rywal K. Kamiń­skiego. Podobnie jak tamci, słynął z pomysłowej charakteryzacji, z świetnie podpatrzonego gestu, postawy, nawet drobnego odruchu. W porównaniu z aktorstwem Kamińskiego jego role były jednak bardziej jednorodne, mniej finezyjne w zamyśle, za to przejrzystsze w wykonaniu. "Zaraz pierwszym wejściem na scenę "stawiał figurę". Rzeźba. Wy­rzeźbiony typ" - pisał T. Peiper. W raz zarysowanej roli nie było już "wnoszenia szczegółów i szczególi­ków dodatkowych". Należy stwierdzić, że bywał także bardziej powierzchowny od Kamińskiego. Nie wahał się np. zmienić swej chudej figury w tłustego grubasa (Dogberry w "Wiele hałasu o nic", Gamrat w "Królewskim jedynaku"), co wprawdzie zadziwiało widownię, ale postaci odbierało prawdę gestu i ruchu. W opinii zawodowej takie łatwe efekty obniżały wartość jego sztuki. Od 1893 był również ruchliwym rutynowanym reżyserem. Jako dyr. t. krak. zaczął swoją działalność w sytuacji kłopotliwej (był zwy­cięskim rywalem S. Wyspiańskiego). Poczynał sobie jednak umiejętnie. Przejednał Wyspiańskiego, obra­żonego na poprzednią dyrekcję, dzięki temu mógł wznowić jego sztuki, a nawet przejść do wystawiania poprzednio nie granych ("Cyd", 1907; "Noc listopadowa", 1909; te dwie jeszcze wg wskazówek autora; nadto "Meleager", 1908; "Legion", 1911). Podtrzymał tradycje krak. we wprowadzaniu na scenę wielkiego dramatu pol.; jako pierwszy wystawił utwór Norwida ("Krakus", 6 VI 1908). Dał cały cykl dramatów Słowackiego (16-29 X 1909); t. krak. zmienił wówczas nazwę na T. im. Słowackiego. Wprowadził do t. dwóch wybitnych scenografów K. Frycza i F. Siedleckiego, wypróbo­wał wiele nowości inscenizacyjnych (m.in. czarne kotary, kontrastowe oświetlenie). Umożliwił debiut dram. K.H. Rostworowskiemu i utorował drogę do sławy A. Nowaczyńskiemu, którego dramaty history­czne osobiście adaptował. Nieprzypadkowo też swoje najsławniejsze role grał właśnie w utworach Rostwo­rowskiego (tyt. w "Judaszu" i "Kaliguli") i Nowaczyńskiego (tyt. w "Carze Samozwańcu" i "Wielkim Fryderyku"). Nie wykładał nigdy w szkole dram., ale w okresie krak. był ceniony jako reżyser-nauczyciel. Pełnił i później w Warszawie funkcje reżyserskie i dyrektorskie, w świadomości ogółu był jednak w późniejszych latach przede wszystkim aktorem, któremu popularności przyczyniła wyjątkowo długa aktywność na scenie.

W 1938 nakręcony został film "Geniusz sceny" poświęco­ny jego aktorstwu. Po jego śmierci wydane zostały jego Wspomnienia (Kraków 1955, 1956) spisane na podstawie rozmów przez A. Woycickiego. Tabl. XIX, XXVIII, XXIX, 71.

Bibl.: EdS IX; Got: Role Solskiego; A. Grzymała-Siedlecki: Ludwik Solski 1875-1935, Warszawa 1935 (il.); Ludwik Solski 1875-1925, Warszawa 1925 (m.in. artykuł J. Kotarbińskiego, też il.); Ludwik Solski 1875-1945, Kraków 1946 (il.); J. Ma­cierakowski, W. Natanson: Ludwik Solski, Warszawa 1954 (il.); Schiller: Teatr ogromny; Solski: Wspomnienia (il.); TE IV; Pam. teatr. 1955 z. I (m.in. L. Schiller, J. Got; tu il.), 1967 z. 1 s. 19-20 (wypowiedź S.); Pion 1935 nr 17 (T. Ter­lecki); Teatr 1951 nr 3 (S. Dąbrowski), 1954 nr 11 (nr poświę­cony S.; tu il.); Tyg. powsz. 1954 nr 24, 25 (T. Peiper); Akt ślubu nr 1-13/1881, USC Lublin.

Ikon.: Szczegółowa ikonografia w Pam. teatr. w druku (H. Zembrzuska); na tablicach barwnych: Z. Pronaszko: Portret, olej, 1952 - MNWarszawa; S. Wyspiański: S. jako Chudogę­ba (Wieczór Trzech Króli), pastel 1904 i S. jako Stary Wiarus (Warszawianka), pastel 1904, repr. Stanisław Wyspiański: Dzie­łą malarskie, [b.m.] 1925; Z. Wierciak: S. jako Fryderyk (Wiel­ki Fryderyk), karyk., akw., 1913 - MTWarszawa; Fot. pryw. i w rolach - Arch. m. Krakowa i woj. krak., Bibl. Nar. (Za­kład Grafiki), IS PAN, MHKraków, MTWarszawa, SPATiF.

Film.: 1938 - Geniusz sceny; 1947 - Przegląd Artystyczny nr 1: Solski w "Promienistych" Grzybowskiej (WFD, sygn. P. 14); 1951 - PKF: materiały do filmu o S. (WFD, sygn. 5604); 1953 - PKF: materiały do filmu o S. (WFD, sygn. 7292); 1954-PKF nr 1: Ludwik Solski w "Grubych rybach" w T. im. Słowackiego w Krakowie; PKF wydanie specjalne: Jubileusz i występ w "Zemście"; 1966 - Godzina teatru (film dokumentalny, WFD, sygn. F. 1283).

Nagrania: Fragmenty ról (Zemsta, Pan Jowialski, Dożywocie, Skąpiec), ostatni wywiad - Teatr PR; Fragmenty ról ("Grube ryby", "Dożywocie", "Zemsta", "Skąpiec", "Kościuszko w Berville"), recytacje, wypowiedzi okolicznościowe - Arch. Dok. Mecha­nicznej.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965 t.I, PWN Warszawa 1973

Zdjęcia


Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.