teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Irena Solska

nie żyje
ur. 1878-04-06, Lwów
zm. 1958-03-08, Skolimów

Biografia

SOLSKA Irena, właśc. Karolina Flora Poświk, 1° v. Sosnowska, 2° v. Grosser, pseud. Górska, potem Po­miar: (27 X 1877 Warszawa lub 6 IV 1878 Lwów - 8 III 1958 Skolimów), aktorka, reżyser, dyr. teatru. Była córką Tytusa Mieczysława Poświka i malarki Bronisławy z Bierzyńskich, żoną -> Ludwika S. Kształciła się w malarstwie pod kier. matki, potem uczyła się gry aktorskiej u B. Leszczyńskiego. 26 II 1896 pod pseud. Górska debiutowała w t. łódz. w roli tyt. w sztuce "Hrabia Rene". W tej samej roli wystąpiła pod pseud. Pomian 8 X 1896 w t. krak., zaangażowana przez T. Pawlikowskiego, który od razu zaczął ją obsadzać w dużych rolach amantek i bohaterek. 4 XI 1899 wyszła za aktora Ludwika Solskiego (właśc. nazwisko Sosnowski) i na pewien czas przestała wy­stępować, ale po kilku miesiącach wróciła na scenę używając początkowo pseud. Pomian-Solska, potem tylko Solska. W 1900 opuściła Kraków i przeniosła się z mężem do Lwowa, gdzie pozostała do 1905 zdo­bywając coraz wybitniejszą pozycję. W sierpniu 1904 występowała gościnnie w WTR grając m.in. rolę Ewy ("Śnieg"). Od 1905 do 1910 należała znów do zespołu T. Miejskiego w Krakowie. W tym czasie wyjeżdżała na gościnne występy do Lwowa (1906, 1908, 1909), Warszawy (1906), Łodzi (1909), Zagrzebia (maj 1910). W 1910 mieszkała przez pewien czas w Berlinie, przy­gotowując się do wystąpienia na scenie niem., ale zrezygnowała z tego zamiaru, podobnie jak z planów przeniesienia się na stałe do Anglii. W 1910-13 nie miała stałego engagement, występowała tylko gościn­nie w Krakowie (1911, 1913), Lwowie (1911, 1913), w WTR (1912). W 1913 została ponownie zaanga­żowana przez T. Pawlikowskiego do Krakowa. W listopadzie 1914, po rozwodzie z Solskim, wyszła za urzędnika kolejowego Ottona Grossera i odtąd używa­ła niekiedy podwójnego nazwiska Solska-Grosserowa. Podczas I wojny świat. mieszkała w Krakowie i od czasu do czasu występowała w T. im. Słowackiego, a także wyjeżdżała na występy m.in. do Lwowa (1918). W 1919 przeniosła się do Warszawy, gdzie początkowo występowała w T. Polskim i Małym, a w 1921-23 w T. Rozmaitości. W następnych latach z wyjątkiem sez. 1925/26, kiedy grała w T. im. Bo­gusławskiego, nie miała stałego engagement. W tym okresie często jednak występowała gościnnie w różnych t., m.in. w Krakowie (1921, 1923, 1924, 1925), Lwo­wie (1922, 1926, 1928), Łodzi (1923, 1924, 1925,1928), Wilnie (1924, 1926), w Poznaniu w T. Nowym (1924, 1925, 1927), w Lublinie (1926) oraz w Warszawie w T. Polskim i Małym (1924, 1925), Narodowym i Nowym (1928, 1929, 1930), T. Sensacji (1928), Ateneum (1929), Letnim (1930) i T. w Pomarańczami (1930). W sez. 1926/27 uczestniczyła w objazdach Reduty. Organi­zowała też sama lub z S. Wysocką objazdy własnego zespołu, m.in. w 1923 (Lublin, Łódź, Warszawa, Lwów, w 1930 (m.in. Gdańsk), w lecie 1931 (m.in. Poznań, Bydgoszcz, Toruń, Królewska Huta, Rybnik, Tarnow­skie Góry, Kraków, Zakopane). Od stycznia 1932 do listopada 1933 prowadziła w Warszawie T. im. Żerom­skiego, który miał główną siedzibę na Żoliborzu, ale dawał przedstawienia i na innych scenach (także pod nazwą T. im. Zapolskiej). Wystawiono w nim m.in. "Daniela", "Różę", "Boston" w interesujących inscenizacjach. Od 1934 S. nadal występowała gościnnie, gł. w tea­trach warsz. (m.in. Ateneum 1934) oraz we Lwowie (1936), a w ostatnich latach przed II wojną świat. była zaangażowana do zespołu TKKT w Warszawie, choć ciężka choroba, powodująca drżenie rąk i głowy, niemal uniemożliwiała jej występy. Ostatnią jej rolą była Wdowa w "Balladynie" (premiera 28 I 1938) w T. Narodowym. Podczas II wojny świat. mieszkała w War­szawie. W 1946-47 była delegatem Ministra Kultury i Sztuki do spraw t. na Dolnym Śląsku. Od październi­ka 1948 do sierpnia 1949 kierowała T. Nowym w Leg­nicy. Choroba uniemożliwiła jej jednak dalszą dzia­łalność. W 1950 wyjeżdżała na kurację do Genewy. Ostatnie lata życia spędziła w Schronisku Artystów Weteranów Scen Polskich w Skolimowie i tam 17 XII 1955 obchodzono jubileusz sześćdziesięciolecia jej pracy.

Szczupła, w młodości wręcz chuda, miała pociągłą, wyrazistą twarz ocienioną bujnymi, rudymi włosami. Jej głos, altowy ,,o stosunkowo niewielkiej skali, jakby niepewny, wydobywający w akcentach staccata, dzielący sylaby", umiejętnie używany zadziwiał rozma­itością i oryginalnością barwy (S. Dąbrowski). Nie była tragiczką na miarę S. Wysockiej czy W. Siemaszkowej, z powodzeniem wkraczała jednak w sferę tragizmu, np. jako Salomea ("Sen srebrny Salomei"), Żona ("Nie-boska komedia"), Joas ("Sędziowie"), Idalia ("Fantazy"), Rachel ("Wesele"). Umiejętność wydobycia delikatnych odcieni psychiki kobiecej zapewniła jej sukcesy w utwo­rach Ibsena: w roli tyt. w "Heddzie Gabler" i w roli Rebeki ("Rosmersholm"). Wyczucie symbolu sprawiało, że była znakomitą wykonawczynią ról, pisanych niekiedy specjalnie z myślą o niej, w repertuarze modernistycznym, takich jak: Psyche ("Eros i Psyche"), Dziwna ("Skarb"), Postać ("Lilith"). Oryginalny wdzięk, ogromna skala odcieni kokieterii i uwodzicielstwa pozwoliły jej stwarzać znakomite postacie w komedii dawnej - przykładem Gromiwoja ("Gromiwoja"), Mirandolina ("Mirandolina"), Celimena ("Mizantrop"), Klara ("Śluby panieńskie") - jak i współczesnej, szczególnie ang., w której największy sukces odniosła jako Mrs Erlynne ("Wachlarz lady Windermere"). We wszy­stkich rodzajach ról przejawiało się wynikające z jej zdolności malarskich poczucie kształtu, a także znakomita dykcja. Każdej niemal roli umiała nadać piętno swoiste, zaskakujące. A. Grzymała-Siedlecki wyliczył jako główne cechy aktorstwa S. "sposób manifestowania uczuć", zawsze wyrastający na podło­żu jej właściwego "emploi d'une grande coquette", "aurę zagadkowości", wreszcie "jej przynależność do repertuaru komediowego, w którym - może wbrew upragnieniom własnym - największe odnosiła sukcesy". Była przede wszystkim aktorką; działalnością reżyser­ską i pedag. zajmowała się jedynie dorywczo, ważna dla historii t. pol. działalność w t. im. Żeromskiego była w jej życiu epizodem wyjątkowym. Zawsze natomiast pozostawała w bliskich kontaktach ze środowiskami malarzy, poetów i wielokrotnie odgrywa­ła wobec nich rolę inspiratorki. Słusznie nazywano ją "egerią polskiego modernizmu". W późniejszych latach zbliżona była do grupy futurystów, których utwory znakomicie recytowała.

Bibl.: Almanach, Lwów 1911 s. 159 (il.); EdS IX; PSB IX (S. Dąbrowski); Pajączkowski: Teatr lwów. (il.); Solski: Wspomnienia (il.); Wyspiańskiemu teatr krakowski, Kraków 1932, s. 53-54, 58-59 (m.in. wspomnienie S.); EMTA 1896 nr 16; Pam. teatr. 1962 z. 2, 3/4 (B. Frankowska), 1967 z. 1 s. 18 (wypowiedź S.); Prz. pol. 1896 s. 425; Teatr 1956 nr 5 (J. Macierakowski), 1958 nr 9 (A. Grzymała-Siedlecki; tu il.), 1959 nr 19 (A. Sosnowska; tu il.), 1961 nr 18 (fragm. pamiętnika S.); Twórczość 1958 nr 4 (W. Natanson); Tyg. powsz. 1958 nr 23 (W. Kragen); Afisze, IS PAN; Akta dotyczące ubezpie­czeń i emerytur, sygn. TM-56, Arch. m. Krakowa i woj. krak.

Ikon.: W. Gerson: Portret, olej, 1894 - MNWarszawa; L. Wyczółkowski: Portret, pastel, 1898 - MNKraków; L. Wy-czółkowski: Portret, pastel, 1899 - MHKraków; A. Augusty­nowicz: Portret, akw., 1901-MNKraków; J. Malczewski: Portret, olej, 1901 -zb. I. Włodarskiej Poznań; S. Wyspiań­ski: Portret, pastel, 1904 - MNPoznań; S. Wyspiański: Port­ret, pastel, 1904 - Muzeum Pomorskie Gdańsk; S. Wyspiań­ski: I. i L. Solscy, pastel, 1904, repr. H. Blum: Stanisław Wys­piański, Warszawa 1969; W. Kossak: S. jako Infantka (Cyd), olej, 1908 - MTWarszawa; R. Dubiński: S. jako Infantka (Cyd), olej, ok. 1914 - MNWarszawa; F. Pautsch: Portret, olej - MTWarszawa; K. Sichulski: S. jako Dama coeur, karyk., akw., 1916 - zb. A. Karpowicza Zakopane; Z. Pronasz­ko: Portret, olej, 1919, repr. Glos Plastyków 1938 nr 8-12; W. Drabik: Portret, karyk., akw., repr. Tyg. ilustr. 1934 nr 4; NN: S., kukiełka z szopki Zielonego Balonika - MHKraków; K. Laszczka [?]: Portret, rzeźba, ok. 1909, repr. Scena i Sztuka 1909 nr 9; A. Augustynowicz: Portret, rys., ok. 1898 - MT Warszawa; H. Barwiński: Portret, karyk., rys. - MHKra­ków; H. Barwiński: Portret, karyk., rys., repr. MTWarszawa; K. Frycz: S. jako Psyche (Eros i Psyche), rys., 1906 oraz S. jako Melisanda (Peleas i Melisanda), rys., 1907 - Bibl. Jagiell.; K. Frycz: S. i J. Śliwicki, karyk., rys., repr. Świat 1912 nr 20; W. Skoczylas: Portret, sucha igła, 1912, repr. katalog wystawy pośmiertnej W. Skoczylasa, Warszawa 1934; S.E. Radzikow­ski: 8 rys., repr. MTWarszawa; A. Wolska-Pawlikowska: S. jako Idalia (Fantazy), rys. - dep. w MTWarszawa; Z. Pro­naszko: Portret, karyk., rys., 1922, repr. I. Witz, J. Zaruba: 50 lat karykatury polskiej, Warszawa 1961; W. Bartoszewicz: S. w roli, rys., repr. Koller: Gawędy; Fot. pryw. i w rolach - Bibl. Nar. (Zakład Grafiki), IS PAN, MHKraków, MTWarszawa.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Zdjęcia


Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.