teatralna |  filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Wojciech Ruszkowski

nie żyje
ur. 1897-05-29, Lwów
zm. 1976-12-29, Kraków

Biografia

RUSZKOWSKI Wojciech Roman, pseud. W. Zboiński (29 V 1897 Lwów - 29 XII 1976 Kraków), aktor, śpiewak. Był synem Ryszarda Ruszkowskiego (zob. t. 1) i Heleny Zboińskiej (zob. t. 1), mężem Jadwigi Mikuleckiej (ślub 9 X 1926 w Warszawie). Urodził się, jak mówił o sobie, w budynku teatru Skarbkowskiego we Lwowie, w dzieciństwie towa­rzyszył matce w wojażach artystycznych. Do gimn. chodził w Wiedniu i tam zdał maturę. W 1918 wstąpił jako ochotnik do Wojska Pol., brał udział w walkach w obronie Lwowa, w 1919 został ranny. W 1924 ukończył Oddział Dram. przy Konserwa­torium Muz. w Warszawie. Równocześnie uczył się śpiewu u T. Leliwy. Zaczął występować pod na­zwiskiem Zboiński; bardzo źle przyjęto jego występ w popisie absolwentów szkoły - "akcent lwowski, dykcja mocno nieopanowana" ("Przegląd Teatralny i Filmowy" 1924 nr 4). Debiutował 12 IV 1924 w warsz. T. Nowości w drugoplanowej roli w operetce "Medi", przyjęty również krytycznie. Latem 1924 grał nadal w T. Nowości. Na sez. 1924/25 j został zaangażowany do zespołu operetki w Sosnowcu, latem 1925 występował w T. Wodewil w Warszawie, w sez. 1925/26 w T. Polskim w Ka­towicach, w sierpniu 1926 z zespołem T. Woło­wskiego w sali warsz. T. Nowości. W 1926-31 był w zespole operetki lwow. T. Miejskich już pod własnym nazwiskiem, występował z nią również w Krakowie. Grał też gościnnie w Wiedniu w operetce "Bal w Savoyu", a w Salzburgu śpiewał partię Daniły w "Wesołej wdówce". W 1931 wrócił do Warszawy, gdzie występował, teraz już z powodzeniem, w zespołach rewiowych i operetkowych, a także w repertuarze komediowym w t. dramatycznych. Był kolejno w t. warsz.: T. Nowości (sez. 1931/32), Morskie Oko (1931), T. 830 (sez. 1932/33, maj 1934), Wielkiej Operetce (sez. 1933/34), T. Małym (czerwiec 1934), Wielkiej Rewii (1934-39), a także w Operetce na Karowej (styczeń 1937), T. Letnim (wrzesień 1937), Wielkim (grudzień 1937), Naro­dowym (kwiecień 1938), T. Malickiej (październik 1938), T. 815 (listopad 1938). W lutym 1936 wy­stępował gościnnie w Poznaniu jako Mustafa-Bej w operetce "Bal w Savoyu", od maja do sierpnia 1936 występował też w łódz. T. Bagatela. Od kwiet­nia 1939 należał do zespołu nowo utworzonego w Warszawie t. Ali Baba, w którym wystąpił w dwóch rewiach; grał Mussoliniego w ostatnim programie tego kabaretu pt. "Orzeł czy rzeszka". Grał w filmach, m.in. "Manewry miłosne", "Dyplomatyczna żona". Po wybuchu II wojny świat. pracował przez jakiś czas w Krakowie jako urzędnik w banku. W 1941-44 grał w Warszawie w t. jawnych: Komedia, Mia­sta Warszawy, Nowości, Rozmaitości, Jar, Maska, Variete, Kometa, Melodia. Po powstaniu warsz. wy­jechał do Krakowa, gdzie w listopadzie 1944 wy­stąpił w rewii w jawnym Krak. T. Powszechnym. W marcu 1945 Komisja Weryfikacyjna ZASP-u za­broniła mu pracować w t. warsz.; występował w nocnych lokalach w Krakowie i we Wrocławiu. W sez. 1946/47 grał w kabarecie Siedem Kotów w Krakowie, w 1947-49 w Operetce Krakowskiej, a od 1 I 1949 do 30 VII 1949 w krak. T. Muzy­cznym Tow. Przyjaciół Żołnierza. Od 1 IX 1949 należał do zespołu T. Dramatycznych w Krakowie, a po rozdzieleniu scen, od 1954 stale do zespołu Starego Teatru. W 1954 występował w krak. T. Satyryków. W kwietniu 1974 przeszedł na emery­turę, ale grał do końca życia. W przedwojennych rewiach i operetkach był ele­ganckim młodym mężczyzną "o kruczej czarnej, starannie i gładko przyczesanej fryzurze, nieco gro­teskowym układzie twarzy, oczu i ust, o lekko w bok przechylonej głowie, nienagannie wytwornej syl­wetce, gibki i sprężysty w ruchach" (H. Vogler). J. Bober tak charakteryzował głos R.: "lekko grasejujący, z jakimś akcentem lwowsko-galicyjskim, przeciągającym samogłoski - brzmiał odmiennie niż dziesiątki podobnych głosów debiutujących wte­dy lub uznanych już artystów teatru i filmu. Ale ów głos Ruszkowskiego, to nie tylko sposób mó­wienia i charakterystycznego śmiechu (który pózniej, w latach dojrzałości aktorskiej, stał się swoi­stym wykładnikiem stylu komediowego, świetnie łączącego doświadczenie sceny i estrady - poprzez sataniczno-arcyzabawne, bulgocące buachaha) lecz także uzdolnienia wokalne" (J. Bober). Wystą­pił w b. wielu operetkach, np. jako Hrabia Ferry Hagedus ("Wiktoria i jej huzar"), Florimond ("Fiołek z Montmartre'u"), Loro Imbabura ("Noc w San Se­bastian"), James Jack Bondy ("Księżna Chicago"), Billy Eart ("No, no, Nanette"). Z okazji roli Ferdynanda Maupreux ("Kobieta, która wie, czego chce", 1933) pisano w programie T. 830: "Wnosi on ze sobą tę bezpośredniość i lekkość, które każą widowni wie­rzyć, że Ruszkowski nie robi na scenie humoru, ale ten jest integralną częścią artysty i bez wysiłku, ot tak, en passant - wyładowuje się w postaci pełnych temperamentu tańców, z niezwykłą umie­jętnością podawanych dowcipów i mnóstwa osobis­tych dodatków artysty, zawsze smacznych i dys­kretnych".

Pisano o nim, że był kontynuatorem secesyjnych tradycji Krakowa, "wcielonym żywiołem teatru" (H. Vogler). W teatrzyku Siedem Kotów wykony­wał słynną piosenkę "Ten Persja". Talent artysty estradowego wykorzystywał występując w nocnych lokalach, "w których przedłużał swoją teatralną egzystencję nie tylko publicznymi występami, ale także w prywatnej kompanii, snując przy barze pełne iście kawaleryjskiej fantazji gawędy" (H. Vogler). Z takich rozmów powstał spisany przez J. Bobera mówiony pamiętnik "Między rampą a sztampą", w którym pojawia się R. - "Inteligentny i nad podziw oczytany, ukrywający niebagatelną wiedzę pod maską niby mało skomplikowanego komika" (J. Bober). W t. dramatycznych zaczął występować w repertuarze komediowym i b. długo uznawano go za aktora farsy, dysponującego wro­dzoną vis comica. Jego ulubioną rolą był radca Alfons Kłaczek w "Romansie z wodewilu", powta­rzany ponad 200 razy (1948, 1960); do wyróżnia­jących się ról należał także Wicherkowski (1957) i Ciuciumkiewicz (1973) w "Domu otwartym". Zna­komicie odczuwał folklor krak., tworzył typy ga­licyjskie, które nabierały wymiaru symbolu. O Ciuciumkiewiczu pisał M. Szybist: "Jego legendarna buhaahaa... kocham go za to, jakby był kaplicą Zygmuntowską, albo którymś z arrasów". Krakauer w "Kapitanie z Kopenick" (1959) "to legendarny już Żyd z szopki", który miał "trochę baśniową filo­zoficzność jak z Chagalla" (H. Vogler, "Dziennik Polski"); kontynuacją tego typu stał się Jukli w "Sędziach" reżyserowanych przez K. Swinarskiego (1968). Z czasem odchodził od farsy, role kome­diowe wzbogacał o element groteski, uważano, że przełomowy dla stylu jego aktorstwa był spektakl "Płodów edukacji", gdzie grał Grossmana (1952). "Zobaczyliśmy tam nagle nowego Ruszkowskiego", "Dzięki wirtuozerskiej, niemal cyrkowej technice groteski odsłonił - w jednym błysku pojawiającej się raczej epizodycznie postaci - cały obłęd świa­ta" (H. Vogler). Stał się mistrzowskim twórcą epi­zodów, w których zwracała uwagę wyrozumiała mądrość i wewnętrzne ciepło, jakim obdarzał swo­ich bohaterów takich, jak: On ("Bardzo starzy oboje", 1956), Ksiądz Loga ("Fantazy", 1967), Pigwa ("Sen nocy letniej", 1970), Szigalew ("Biesy", 1971), Sta­rosta ("Dziady", 1973), Hanzl ("Pokój na godziny", 1975) i ostatnia rola, jaką zagrał, Woźnica w "Skle­pach cynamonowych", 1976.

Cechował go niezwykle rzetelny stosunek do za­wodu i dyscyplina w pracy. Należał do ulubionych aktorów K. Swinarskiego, w jego przedstawieniach rozwijał dramatyczną stronę swojego talentu. Sym­bolicznym zwieńczeniem jego kariery stała się rola Ojca i Starego Aktora w "Wyzwoleniu" (1974), bę­dąca równocześnie rozrachunkiem z teatrem. "Na­stępuje scena, gdy Klaudiusz się modli - spowiedź Starego Aktora". "Wojciech Ruszkowski siedząc na klęczniku w centrum sceny, w swoim zwykłym ubraniu, swetrze, szerokich spodniach, w berecie na bakier, mówił ten monolog bez żad­nej emfazy, po prostu. Jego siłą było tylko po­świadczone latami doświadczenia wyznanie pra­wdy" (J. Walaszek).

Bibl.: Almanach 1976/77; Fik: 35 sezonów; Filier: Operetka; Krasiński: Warsz. sceny; Sempoliński: Wielcy artyści (il.); Sto lat Starego Teatru; Świtała; Wilski: Szkolnictwo; Dialog 1981 nr 5 (J. Walaszek); Dz. Pol. 1959 nr 125 (H. Vogler); Echo Krak. 1970 nr 8, 1973 nr 258 (M. Szybist); Gaz. Krak. 1970 nr 187; Gaz. Płd. 1977 nr 5 (J. Bober); Kultura 1977 nr 3 (J.P. Gawlik; il.); Kur. Warsz. 1927 nr 137, 1930 nr 147, 1931 nr 281, 1932 nr 304, 1933 nr 258, 1934 nr 167, 197, 1937 nr 28, 247, 358, 1938 nr 91, 269, 321, 1939 nr 79, 149; Pam. Teatr. 1963 z. 1-4 s. 187, 188, 193, 195, 198, 203, 205; Teatr 1977 nr 5; Tyg. Powsz. 1977 nr 6; Zdarzenia 1958 nr 10-24 (W. Ruszko­wski: Między rampą a sztampą); Życie Lit. 1963 nr 13, 1977 nr 3, 5 (H. Vogler); Akta (tu fot.), ZASP; Akta, Stary Teatr Kraków; Programy i wycinki, IS PAN.

Ikon.: D. Boguszewska: R. jako Alfons Kłaczek (Romans z wodewilu), rys., piórko, 1948 - Stary Teatr Kraków oraz R. jako Wistowski (Grube ryby), rys., tusz, 1956 - MHKraków; A. Stopka: Portret, karyk., rys. - MTWar-szawa; Fot. - Arch. Dok. Mech., IS PAN, MTWarszawa, ZASP.

Film.: 1933 - Prokurator Alicja Horn (f.); 1934 - Co mój mąż robi w nocy (f.), Śluby ułańskie (f.); 1935 - Dwie Joasie (f.); 1939 - Sportowiec mimo woli (f.); 1967 - Ściana czarownic (f.); Materiały film. z 1971, Arch. WFD.

Nagrania: Role - Pol. Nagrania.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1900-1980 t.II, PWN Warszawa 1994

Zdjęcia


Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.