biografia | artykuły | archiwalia w IT
teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Teodor Roland-Konopka

nie żyje

zm. 1928-10-10, Warszawa

Biografia

ROLAND Teodor Aleksander, właśc. T. A. Konopka (1856 Kutno lub 1863 Siedlce - 10 X 1928 Warszawa), aktor. Był synem Artura Konopki, naczelnika powiatu w Kutnie, i Felicji z Synakiewiczów, mężem -> Heleny R., ojcem -> Jerzego R. i -> Witolda R. Po śmierci rodziców wychowywał się u właścicieli ziemskich Du­bieckich. W Warszawie chodził do gimn., potem uczył się gry aktorskiej u W. Szymanowskiego. Debiutował pod nazwiskiem Konopka w zespole J. Puchniewskiego, zapewne w lecie 1884 w warsz. t. ogr. Belle Vue (do­kładną datę debiutu trudno ustalić, bo w tym czasie występował też - Stanisław Konopka). Aby uniknąć służby wojskowej w armii ros., uciekł do Krakowa. Tu występował od 4 X 1884 do września 1891 uczestnicząc w letnich wyjazdach zespołu m.in. w 1886 do Piotrkowa i Częstochowy, w 1887 do Krynicy, w 1889 do Szczaw­nicy i Stanisławowa. Grał role lekkich i lirycznych amantów w komediach. Do najwybitniejszych należały: Wacek ("Wicek i Wacek"), Wacław ("Zemsta"), Albin ("Śluby panieńskie"), Józef Wirski ("Oj, młody, młody"). Wg J. Śliwickiego wracając w 1891 z Galicji posłużył się paszportem swego kolegi Rolanda i odtąd pozostał przy tym nazwisku do końca życia. Już pod pseud. Roland występował w sez. 1891/92 w zespole Ł. Kościeleckiego w Petersburgu i Rydze, w sez. 1892/93 w zespole K. Kamińskiego znów w Petersburgu i Ry­dze. 13 VII 1893 debiutował w WTR w roli Józefa ("Wejście w świat"); zaangażowany, występował w zespo­le dramatu do końca życia (także po przejęciu WTR przez miasto). 15 VIII 1895 ożenił się z aktorką Heleną Szymborską. 24 II 1910 obchodził jubileusz dwudziestopięciolecia, a 12V 1923 trzydziestopięciolecia grając rolę Strasza ("Rozbitki"). W 1918 należał do zarządu zrzeszenia artystów T. Rozmaitości. W 1925 otrzymał emeryturę, nadal jednak grał. Niekiedy występował też gościnnie w innych t. warsz., m.in. 1906 w T. Filhar­monii, 1919 w T. Praskim, 1928 w T. Sensacji. Wyjeż­dżał także na prowincję, m.in. w 1898 występował gościnnie w Łodzi, w 1899 w Busku, w 1900 w Lublinie, w 1906 i 1907 w Kijowie, w 1907 w Kaliszu, w 1921 w Bydgoszczy, Ciechocinku, Toruniu, Grudziądzu, Włocławku, w 1923 w Gdańsku, w 1927 w Katowicach. Był, jak pisał A. Grzymała-Siedlecki, "po macoszemu przez naturę potraktowany niskim wzrostem i nikłą postawą", lecz "twarz miał ładną, pogodną i piękny głos barytonowy" (P. Owerłło). W początkach kariery był to "amant lekki czystej krwi z pewnymi skłonnościami do ról dramatycznych" (H. Gliński). Warunki zew­nętrzne pozwalały mu przez długie lata grywać role młodych chłopców, czemu sprzyjało też żywe usposo­bienie. Wg P. Owerłły "W scenach dramatycznych, wybuchowych temperament tak go ponosił, że po każdej premierze zawsze chrypł". "Temperament sangwinika wcielony w nerwowca - to p. Roland" - pisał Wł. Bogusławski - "Na rozpalenie tego materiału wybuchowego ma artysta głos jak piorun i dykcję jak płomień; nic więc dziwnego, że gra jego bywa szeregiem eksplozji towarzyszących wielkim pozorom; a tak mu pilno wyładować tę dynamitową siłę, że w przyspieszo­nym tempie gorączkowo nagromadzonych słów ginie niekiedy całe mnóstwo sylab. Rozgrzesza go wielka, prawie naiwna szczerość". Wg P. Owerłły "szczególnie dobrze grywał role, w których mógł zmieniać głos i spo­sób mówienia". Nie wytworzył sobie jednak ściślejszej specjalności i z powodzeniem występował w b. różno­rodnym repertuarze. Szczególne uznanie zjednywały mu role: Janka ("Lena"), Maciusia ("Zaczarowane koło"), Ernesta ("Małżeństwo Apfel"), Figara ("Wesele Figara"), Mazepy ("Mazepa"), Nurka ("Dramat Kaliny"), Pana ("Świeczka zgasła"), Zdzisława ("Pan Benet"), Hilarego ("Mąż z grzeczności"), Chlestakowa ("Rewizor"), Stańczyka ("Wesele"), Kościuszki ("Kościuszko pod Racławicami"), Potockiego ("Noc listopadowa"), Nicka ("Maria Stuart" J. Słowackiego), Gustawa ("Dziady"). Był też ceniony jako deklamator występujący często na wieczorach patriotycznych. W 1911-28 grał w kilkunastu filmach, m.in. Niepołomskiego ("Dzieje grzechu"), Asesora ("Pan Tadeusz"). Był członkiem zasłużonym ZASP. Jako jeden z pierwszych aktorów odznaczony został orderem Od­rodzenia Polski. W 1914-15 wykładał w Szkole Aplika­cyjnej.

Bibl.: Album teatr. II s. 45; Bogusławski: Siły i środki (Aneks); Czempiński: Teatry w Warszawie s. 207 (il.); Gliński: Teatr w Petersburgu II s. 93-94, III s. 123; Got: Teatr Koźmiana; Grzymała-Siedlecki: Świat aktorski; Owerłło; Wspomnienia aktorów (J. Śliwicki); Ekran i Scena 1928 nr 22; EMTA 1893 nr 511, 528 (il.); Kur. por. 1928 nr 292 (R. Ordyński); Kur. warsz. 1923 nr 130, 132, 1928 nr 283; Scena pol. 1923 nr 4-6; Tyg. ilustr. 1928 nr 42 (il.); Afisze i programy. IS PAN;. Akt ślubu nr 260/1895 z parafii Św. Krzyża, USC Warszawa-Śród­mieście; Straus: Repertuar 1914-15, 1915-16.

Ikon.: S. Sonnewendt: Portret, karyk., rys., 1910, repr. - MT Warszawa; Jotes (J. Szwajcer): Portret, karyk., rys., repr.- MTWarszawa; Fot. pryw. i w rolach - IS PAN, MTWarszawa, SPATiF.

Film.: 1928 - Pan Tadeusz.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.