Feliks Żukowski

nie żyje
ur. 1904-05-30, Ryga
zm. 1976-01-17, Łódź

Biografia

ŻUKOWSKI Feliks (30 V 1904 Ryga - 17 I 1976 Łódź), aktor, reżyser, dyrektor teatru. Był synem Adama Ż. i Tekli z Ęjgiszów, mężem aktorki Marii Kozierskiej, ojcem aktorki Ewy Żukowskiej. Pochodził z ubogiej rodziny chłopskiej, ojciec pra­cował w warsztatach kolejowych. W 1923 ukończył gimn. w Wilnie. Od 1922 występował jako pomoc artyst. w T. im. Syrokomli i T. Lutnia w Wilnie. W 1925 zdał egzamin eksternistyczny ZASP-u. W sez. 1925/26 występował w T. Miejskim w Lublinie, od 1926/27 znów w Wilnie w T. Polskim w Lutni. W 1927 służył w wojsku. Od 1928, lub wcześniej, grał w Reducie. Współpracował też z wil. rozgłośnią PR. Od 1929 należał do Instytutu Reduty, brał udział w objazdach; z zespołem tym w 1930 przy­jechał do Warszawy. W sez. 1931/32 występował w T. Miejskim w Częstochowie (grał z nim w Kaliszu w lutym i marcu 1932). Do 1939 był aktorem teatrów warsz.: Kameralnego (1932-33), Ateneum (lato 1932, sez. 1933/34), od 1934 współ­pracował z T. Polskim, od stycznia 1935 grał w T. Comoedia. W sez. 1935/36, zaangażowany do teatrów TKKT występował w T. Nowym i Polskim, 1936/37 w Stołecznym T. Powszechnym, a 1937/38 i 1938/39 w T. Narodowym i Nowym (w tym zespole miał pozostać na sez. 1939/40). W kampanii wrześniowej 1939 walczył jako oficer rezerwy w obronie Warszawy i w bitwie nad Narwią: wzięty do niewoli niem. uciekł i wrócił do Warszawy. Podczas okupacji niem. imał się początkowo róż­nych zajęć, potem pracował w II Męskiej Miejskiej Szkole Zawodowej. Brał udział w walce konspira­cyjnej AK (w 1942 odznaczony Krzyżem Walecz­nych), m.in. należał do komórki teatr. "Sztuka" pod kier. E. Poredy i występował w tajnych przedsta­wieniach t. kukiełkowych. Aresztowany w 1944, był więźniem obozu koncentracyjnego Sachsenhausen-Oranienburg. W 1945 wrócił do Polski i za­mieszkał w Łodzi. W sez. 1945/46 i 1946/47 wy­stępował w T. Kameralnym Domu Żołnierza, 1947/48 i 1948/49 w T. Wojska Pol. (także w jego warsz. filii Placówka). W 1949-52 był aktorem T. Dra­matycznych we Wrocławiu. Od jesieni 1952 nie­przerwanie w Łodzi; do 1957 grał w T. im. Jaracza; od 1 I 1953 do końca 1955 był jego dyrektorem. W styczniu 1957 wyreżyserował tam pierwsze swoje przedstawienie ("Interes przede wszystkim"). W sez. 1957/58 i do końca 1958 występował w T. Nowym, w 1959 i do końca sez. 1959/60 w T. Powszechnym. Równocześnie na wiosnę 1960 reżyserował i grał w T. 715. W czerwcu t.r. wystąpił w T. im. Jaracza, którego dyr. objął po raz drugi od pocz. sez. 1960/61 i pozostał na tym stanowisku do końca sez. 1970/71; w tym okresie także reżyserował. Do śmierci był czynnym aktorem T. im. Jaracza. W 1974 i 1975 reżyserował gościnnie w T. Ziemi Łódzkiej. Ju­bileusz pięćdziesięciu lat pracy artyst. obchodził 15 XII 1973 w roli Jamesa Tyrone'a ("Zmierzch długiego dnia"). W 1931-39 i 1946-73 wystąpił w ponad czterdziestu filmach, grał też w Teatrze TV. Od 1973 był członkiem zasłużonym SPATiF-ZASP. W 1. trzydziestych uwagę krytyki zwróciły jego duże role grane w T. Comoedia i Stołecznym T. Powszechnym pod kier. E. Poredy: Gustaw ("Śluby panieńskie"), Deczyński ("Kordian i cham"), Przełęcki ("Uciekła mi przepióreczka"), Daubmann ("Bohater na­szych czasów") - "gra lekko, głos ma podobny do Różyckiego i Osterwy" zauważył K. Irzykowski. Pełną dojrzałość artyst. osiągnął po wojnie; w Łodzi i we Wrocławiu zagrał ponad osiemdziesiąt dużych ról, w większości charakterystycznych. "Właściwa mu witalność, sarmacka fantazja, humor rodem z mądrości ludowej, uczuciowość i nieomylne wy­czucie sceny nadawały jego sztuce aktorskiej cechy autentyzmu" wspominał W. Orłowski. Lubił "indy­widualizować skrupulatnie, przez detale, postać, ko­rzystać ze wszystkich środków wyrazowych, dbać o staranną i wyrazistą charakteryzację"; "potęgo­wać ekspresję do maksimum, przerysować czy na­wet zdeformować habitus postaci do form karyka­turalnych albo demonicznych" (S. Kaszyński). Czę­sto występował w repertuarze ros. i radzieckim; zdobył nagrody za role Potapowa ("Moskiewski cha­rakter", 1949) i Lenina ("Człowiek z karabinem", 1952 - Nagroda państw. II stopnia - i "Trzecia pate­tyczna", 1961); grał także m.in. Profesora ("Obcy cień", 1950), Stiepanowa ("Dyrektor", 1952), Jegora ("Jegor Bułyczow i inni", 1959 i 1970), Protasowa ("Żywy trup", 1961), Biersieniewa ("Przełom", 1967). Inne ważniejsze role: Marcin Kabat ("Igraszki z diabłem", 1948 i 1962), Jakub ("Jak wam się podoba", 1951), Maksymilian Moor ("Zbójcy", 1955), Filip II ("Don Carlos", 1956), Alfred III ("Wizyta starszej pani", 1968).

Na stanowisku dyr. okazał się sprawnym i rozważ­nym administratorem, do jego zasług należała prze­budowa gmachu T. im. Jaracza w 1966-70. Wyre­żyserował ok. trzydziestu sztuk, m.in. takie, jak: "Cud mniemany" (1961), "Igraszki z diabłem" i "Kariera Artura Ui" (1962), "Kłamczucha" (1965), "Namiestnik" (1966), "Przełom" (1967), "Ballada o tamtych dniach" (1969), "Jegor Bułyczow i inni" (1970); ale nie osiąg­nął na tym polu sukcesów porównywalnych z aktor­skimi. "Aktor z powołania, zabrakło mu niezbęd­nych umiejętności by stać się wybitnym kierowni­kiem artystycznym i dobrym reżyserem" (S. Ka­szyński).

Bibl.: Almanach 1975/76; Boy: Pisma t. 26 s. 65, 171, t. 28 s. 30, 173; Byrski: Teatr-radio s. 161 (il.); Csató: Interpretacje; Fik: 35 sezonów (il.); Hist. filmu t. 2-5; Irzykowski: Recenzje; Kaszyński: Teatr łódz. (il.); Kaszyń­ski: Teatralia; Kelera: Wrocław; Krasiński: Teatr Jaracza; Lorentowicz: T. Polski; Marczak-Oborski: Teatr 1918-39; Marczak-Oborski: Teatr czasu wojny; O zespole Reduty; Simon: Spis przedstawień Reduty; Sto lat stałej sceny pol­skiej w Łodzi 1888-1988, Łódź 1993 (H. Pawlak); T. przy ul. Cegielnianej (il.); Kur. Warsz. 1935 nr 22, 217, 1939 nr 227; Scena Pol. 1929 z. 16; Teatr 1973 nr 23 (il.), 1976 nr 10 (W. Orłowski; il.); Życie Warsz. 1976 nr 15, 19; Afisze, programy (m.in. program: Pięćdziesiąt lat pracy artystycznej Feliksa Żukowskiego, Łódź 1973; il.), wycinki prasowe, IS PAN, MTWarszawa; Akta (tu fot.) ZASP; Wywiad z Ż., IS PAN.

Ikon.: S. Ibis-Gratkowski: Portret, karyk., rys., repr. S. Ibis-Gratkowski: Piórkiem Ibisa, Łódź 1973; S. Arabski: Portret, karyk., rys., repr. J. Urbankiewicz: Sezon w Łodzi nie zaszkodzi, Łódź 1978 oraz portret, karyk., rys., repr. J. Urbankiewicz: Szmerek na widowni, Łódź 1984; Fot. - Aren. Dok. Mech., IS PAN, MTWarszawa.

Film.: 1933 - Przybłęda (f.); 1934 - Młody las (f.); 1935 - Manewry miłosne (f.); 1936 - Róża (f.), Tajem­nica panny Brinx (f.); 1937 - Płomienne serca (f.); 1938 - Florian (f.), Geniusz sceny (d.), Kościuszko pod Rac­ławicami (f.), Robert i Bertrand (f.), Serce matki (f.), Za zasłoną (f.); 1939 - Czarne diamenty (f.), Złota maska (f.); 1947 - Jasne łany (f.), Zakazane piosenki (f.); 1948 - Stalowe serca (f.); 1953 - Żołnierz zwycięstwa (f.); 1954 - Autobus odjeżdża 6,20 (f.), Celuloza (f.), Niedaleko Warszawy (f.), Piątka z ulicy Barskiej (f.), Pościg (f.), Przygoda na Mariensztacie (f.), Trudna miłość (f.); 1955 - Trzy starty, n. I (f.), 1957 - Skarb kapitana Martensa (f.); 1960 - Krzyżacy (f.); 1961 - Czas przeszły (f.), Historia żółtej ciżemki (f.); 1963 - Mansarda (f.); 1964 - Panienka z okienka (f.); 1965 - Głos ma prokurator (f.), Podziemny front (s.tv); 1966 - Powrót doktora von Kniprode (s.tv); 1966-68 - Stawka większa niż życie (s.tv); 1967 - Powrót na ziemię (f.); 1970 - Szkice warszawskie, n. I (f.); 1971 - Jeszcze słychać śpiew i rżenie koni (f.); 1972 - Chłopi (s.tv); 1973 - Hubal (f.); 1974 - Gniazdo (f.); 1975 - Czerwone i białe (f.), Karino (s.tv); Fragm. kronik film. z 1966, Arch. WFD; Materiały - Archiwum TVWarszawa.

Nagrania: Role - Red. Dok. Inf. PR.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1900-1980 t.II, PWN Warszawa 1994

Zdjęcia


Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.