teatralna |  filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Jan Kochanowicz

nie żyje
ur. 1879-06-23, Włocławek
zm. 1969-10-03, Warszawa

Biografia

KOCHANOWICZ Jan (23 VI 1879 Włocławek - 3 X 1969 Warszawa), aktor, reżyser. Był synem Michała K., kupca, i Emilii z Lesińskich, mężem aktorki Wandy Marwicz z Eiblów. W 1898 zdał maturę w gimn. realnym w Kałudze. Następnie studiował przez dwa lata w Instytucie Politechni­cznym w Warszawie. W 1901-02 odbył służbę woj­skową, po czym podjął studia w dziedzinie nauk społecznych w Niemczech. Po udziale w akcji PPS w 1905 we Włocławku, musiał opuścić kraj. Lata 1905-11 spędził w Stanach Zjednoczonych, gdzie był współred. socjalistycznego "Dziennika Ludowe­go" w Chicago i prelegentem Wędrownego Uniw. Robotniczego. Brał udział w przedstawieniach t. amat. prowadzonego przez Tow. "Nowe Życie" w Chicago. Po powrocie do kraju odbył we Lwowie studia aktorskie pod kier. J. Chmielińskiego. De­biutował w maju 1913 w Przemyślu. W sez. 1913/14 należał do zespołu T. im. Słowackiego w Krakowie, wystąpił m.in. jako Mercat ("Stracone zachody mi­łosne"). Od 1914 walczył w Legionach Polskich. Na scenę krak. wrócił w sez. 1915/16 (m.in. rola Niemojowskiego w Warszawiance). W sez. 1916/17 grał w T. Wielkim w Lublinie (debiutował tu jako reżyser wystawieniem "Mazepy"), w 1917/18 w T. Polskim w Warszawie, m.in. tyt. rolę w "Sułkowskim", Piotra ("Judasz z Kariothu"), Antonia ("Wieczór Trzech Króli"). Od sez. 1918/19 przeniósł się do zespołu warsz. T. Miejskich, 1919-24 występował i reży­serował na scenie T. Reduta (grał m.in. Scibora w "Ponad śnieg" w inaug. przedstawieniu 29 XI 1919 i Doktora w "W małym domku"). Odszedł z Reduty, "zarzucając Osterwie dyktatorstwo artystyczne i mo­ralne" (T. Byrski). W sez. 1924/25 grał i reżyse­rował w T. im. Bogusławskiego (role: Wilhelm w "Podróży po Warszawie", Taj Fah Min w "Złotym płaszczu", Poliksenes w "Opowieści zimowej", którą, także wspólnie z L. Schillerem reżyserował). W sez. 1925/26 był w zespole T. Miejskich w Łodzi (Jago w "Otellu"), 1926/27 w T. Miejskim w Lublinie (Ksiądz Piotr w "Dziadach"). W sez. 1927/28 współkierował T. Nowym w Poznaniu (m.in. rola Hipolita w "Papierowym kochanku"). W sez. 1928/29 grał i reżyserował w warsz. T. Ateneum (role: Damian w "Ślubach" A. Górskiego - wg T. Byrskiego "po­kazał wszystkie walory swego aktorstwa. To, co mu często zarzucano, że jest zbytnim rezonerem, nabrało szczególnego wyrazu"; Wasia w "Kwadra­turze koła", w jego reż.; Książę de Coulaine w "Złamanej drabinie", w jego reż.; Kawaler di Ripafratta w "Mirandolinie"; Quesnel w "Wilkach", w jego reż.; Maroński w "W noc lipcową", Śklarz w "Powsi­nogach beskidzkich"). W sez. 1929/30 był aktorem i reżyserem w T. Miejskim w Toruniu, m.in. re­żyserował "bardzo starannie i subtelnie" "Adwokata i róże" (grał Adwokata), "Sułkowskiego", "Marię Stuart" J. Słowackiego (grał Darnleya). W 1930 występował w T. Polskim w Warszawie; wg A. Słonimskiego był "spokojny, skupiony i szlachetny" jako Lelewel w "Nocy listopadowej". W 1932-35 był aktorem i reżyserem w T. Polskim w Katowicach. Grał m.in. Franciszka ("U mety", w jego reż.), Antonia ("Kupiec wenecki"), Skida Johnsona ("Artyści", w jego reż.), Cezara ("Stefek"; w jego reż.), Koriolana ("Koriolan"), Zachara ("Polityka i miłość", w jego reż.). W sez. 1935/36 grał i reżyserował w T. Miejskich w Łodzi, tu w roli tyt. w "Każdym człowieku" "wykreował z tej postaci - symbolu uniwersalnego a zarazem każdego pojedynczego człowieka - postać żywą z krwi i kości, pełną psychologicznej prawdy (Teatr przy ulicy Cegielnianej"). W sez. 1936/37 należał jako aktor i reżyser do zespołu T. Miejskiego w Sosnowcu (w jego reż. m.in. "Głupi Jakub", "U mety", "Dar poranka"). W sez. 1938/39 współpracował z Instytutem Reduty. W czasie okupacji niem. zarabiał na życie handlując artykułami malarskimi. Do teatru wrócił w 1945 - zorganizował z H. Szletyńskim Studio Teatralne przy T. Miejskim w Łodzi. W sez. 1945/46 występował w łódz. T. Kameralnym Domu Żołnierza, grał Pułkownika Pickeringa ("Pigmalion"), Doktora ("Głupi Jakub"), Męża ("Ich czworo"), a także reżyserował w T. Komedii Muzycznej Lut­nia ("Król włóczęgów"). Od 1946 występował i reży­serował w Warszawie: w sez. 1946/47-1948/49 w Miejskich T. Dramatycznych (od 1 III 1947 do końca sez. 1946/47 był kier. sceny Rozmaitości), w 1949-59 w T. Powszechnym. W sez. 1952/53 reżyserował gościnnie w T. Ziemi Opolskiej, zagrał w tym teatrze rolę Profesora Sonnenbrucha ("Nie­mcy"). W 1959 przeszedł na emeryturę. Jubileusz czterdziestolecia pracy artyst. obchodził 17 V 1949 jako Sartoriusz ("Szczygli zaułek"), 23 VI 1967 - jubileusz pięćdziesięciolecia pracy w teatrze. Waż­niejsze jego role z okresu powojennego to, m.in.: Dziennikarz ("Wesele", 1946), Dyrektor ("Dwa teatry", 1947), Paweł Albert Lenoir ("Archipelag Lenoir", 1948), Griniow ("Moskiewski charakter", 1950), Ho­racy Perrault ("Rodzinka", 1952), Szymon Kudela ("Zda­rzenie", 1954), Alfredo Amoroso ("Filomena Marturano", 1956), Dzwonnik ("Klątwa", 1957). Arcybiskup ("Elżbieta królowa Anglii", 1958). Reżyserował m.in. "Dwa teatry", "Pigmaliona" i "Szklaną menażerię" (1947), "R.H. Inżyniera" (1948), "Archipelag Lenoir". Był to "szczupły, drobnej struktury, wykwintny pan o ro­zumnym spojrzeniu i trochę jakby ironicznym uśmiechu" wspominała go H. Małkowska. "Miał dobre warunki zewnętrzne: średni wzrost, szczupłą budowę ciała, wspaniałą głowę, piękną twarz, wy­raziste rozumne spojrzenie, ujmujący z lekka iro­niczny uśmiech i dźwięczny głos o brzmieniu ba­rytonowym" (T. Kołakowski). O jego jubileuszowej roli Sartoriusza pisał A.M. Swinarski: "Gra uśmiech­niętego arcyłotra, dżentelmena-włamywacza o do­brze wymanikiurowanych brudnych rękach i pluga­wym wnętrzu. Nagłe zmiany: raz maska, raz twarz - i stany przejściowe, kiedy spod obleśnej maski spozierać zaczyna oblicze zimnego drania i kiedy się znów za nią ukrywa - takie właśnie inteligen­tnie wypunktowane maskarady, to jedna ze specjal­ności Kochanowicza, właściciela galerii typów i charakterów. W "Papierowym kochanku" nakładanie na pustą twarz bankiera odświętnej maski w chwili, gdy się po raz pierwszy styka z poezją, względnie z tym, co za poezję uważa; w "Archipelagu Lenoir", tryumfalny powrót starego do życia; w "Dwóch te­atrach" rozmowa Dyrektora ze swym kolegą w te­atrze snów; w "Żabusi" jedna scena mimiczna w czwartym akcie - te fragmenty przypomina sobie widz z przyjemnością i respektem jeszcze po latach. Po Reducie ma Kochanowicz szacunek dla tekstu, wnikliwe czytanie słów autora i drobiazgową analizę postaci dramatycznej; po Chicago ma czujność dzien­nikarza i erudycję prelegenta, który musiał wykładać na rozmaite tematy. Stąd jego ludzie, wielostronnie kontrolowani, są tacy prawdziwi, nawet gdy bywają nieprawdopodobni, jak dziadek Lenoir lub Dyrektor w "Dwóch teatrach". Są prawdziwi - ale z pewną nadbudówką. Bo Kochanowicz gra nie tylko daną postać ale także (ledwo dostrzegalnie) jej krytykę; jak gdyby grając jeszcze wciąż analizował". Zaś T. Byrski pisał o K.: "Człowiek wykształcony o skrystalizowanych poglądach polityczno-społecznych, którym dawał wyraz nie tylko w kraju, ale i za granicą (USA) reprezentował jakiś pion mo­ralny, dobre obyczaje, delikatność w postępowaniu z ludźmi. I chociaż może nie miał porywających rezultatów jako aktor i reżyser, to przecież wiadomo było, że tam, gdzie jest Kochanowicz, nie może być szmiry i nie ma miejsca na krzywdę aktora". Był doświadczonym działaczem społecznym. Nale­żał do grupy inicjatorów powołania ZASP-u i był aktywnym jego czł., przez wiele kadencji wchodził w skład Zarządu Głównego i Naczelnej Rady Ar­tystycznej. W 1946 uzyskał tytuł czł. zasłużonego ZASP-u a w 1959 wybrano go na prezesa hono­rowego SPATIF-u. Wygłaszał odczyty na tematy teoretyczne i zawodowe. Był propagatorem ambit­nego repertuaru. W 1919 stał się inicjatorem po­wstania pierwszego ogólnopol. czasopisma teatr. "Scena Polska" i jego redaktorem. W 1920 reda gował "Jednodniówkę aktora". W 1921-24 i w sez. 1931/32 był profesorem gry scen. w Oddziale Dram. przy Państw. Konserwatorium Muz. w Warszawie, a w 1921/22 i 1929/30 w Szkole prowadzonej przez H.J. Hryniewiecką. Był autorem podręczników: "Wstęp do nauki o teatrze" (Warszawa 1929), "Zarys nauki żywego słowa" (Warszawa 1936), "Reżyseria w teatrze ludowym" (Warszawa 1939) oraz wspólnie z H. Szletyńskim i B. Wieczorkiewiczem - "Podstawy recytacji i mowy scenicznej" (Warszawa 1959). Przed wojną występował także w filmach.

Bibl.: Almanach 1969/70: Byrski: Teatr-radio s. 25, 92, 93, 94, 117, 127, 131, 132, 134, 135, 142, 144-148, 157; Hist. filmu t. 2; Krasiński: Teatr Jaracza; Kruk: Życie teatr.; Kwaskowski; Lorentowicz: T. Polski; Łoza: Czy wiesz (il.); Malkowska: Teatr; Malkowska: Wspomnienia; Marczak-Oborski: Teatr 1918-39; Nawrat: T. Pol. w Ka­towicach (il.); Nawrat: Repertuar; O zespole Reduty (tu wspomnienie K. pt. Słowo o Reducie s. 56-59); Simon: Spis przedstawień Reduty; Słonimski: Gwałt; Szczublewski: Artyści i urzędnicy; Szczublewski: Reduta; Szczublewski: Żywot Osterwy; T. przy ul. Cegielnianej; Wilski: Szkol­nictwo; Wysiński: ZASP; Żywot: Dwadzieścia sezonów; Dz. Pol. 1949 nr 27 (A.M. Swinarski); Sł. Powsz. 1969 nr 243, 1979 nr 149 (T. Kołakowski); Teatr 1959 nr 15, 1970 nr 8 (T. Byrski); Trybuna Ludu 1967 nr 149, 1969 nr 239; Akta, MKiS; Akta (tu fot.), ZASP; Afisze, pro­gramy, IS PAN, MTWarszawa; Rymkiewicz: T. Powszech­ny; Wywiad z K., IS PAN.

Ikon.: S. Dąbrowski: Portret, rys., kredka, ok. 1913-15 - Bibl. Nar. (Zakład Zbiorów Ikonograficznych); J. Żebrowski: K. jako Alfredo Amoroso (Filomena Marturano), karyk., rys., repr. Express Wiecz. 1956 nr 260; Fot. - Arch. Dok. Mech., IS PAN, ZASP.

Film.: Fragm. materiałów film. z 1959-62, Arch. WFD; Materiały - Archiwum TVWarszawa.

Nagrania: Role, wypowiedzi okolicznościowe - Red. Dok. Inf. PR.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1900-1980 t.II, PWN Warszawa 1994

Zdjęcia


Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.