teatralna |  filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Władysław Jarema

nie żyje
ur. 1896-12-24, Lwów
zm. 1976-03-28, Kraków

Biografia

JAREMA Władysław (24 XII 1896 Lwów - 28 III 1976 Kraków), aktor, reżyser, dyr. teatru. Był synem Józefa J. adwokata, i Stefanii ze Śmigielskich, bratem Marii Jeremy (zob. t. 1) i - Józefa Jeremy, mężem Zofii z Leśniewskich, reżyserki i dyr. teatru. Ukoń­czył gimn. filol. we Lwowie. W 1914-17 walczył w Legionach Polskich. Po wojnie ukończył szkołę dram. we Lwowie. Brał udział w kampanii 1920. W sez. 1920/21 i 1921/22 występował w T. Miej­skim w Łodzi, w sez. 1922/23 i 1923/24 w zespole H. Czarneckiego w Sosnowcu, 1924/25 (w okresie wspólnej dyrekcji) na scenach t. w Sosnowcu i Katowicach; tu także reżyserował, a pod koniec sez. kierował wspólnie z K. Opalińskim zrzeszeniem aktorskim w Sosnowcu. W kwietniu i czerwcu 1924 występował gościnnie w Wilnie; grał wtedy m.in. Ziemskiego ("Drugi mąż"), Guidottiego ("Nauczyciel­ka"), Sebastiana ("Frasquita"), Iwa ("Katia tancerka"). W sez. 1925/26 należał do zespołu T. Miejskiego w Płocku i grał m.in. Przełęckiego ("Uciekła mi przepióreczka"). W lecie 1927 brał udział w wystę­pach objazdowych ("Świt, dzień i noc"), m.in. w Płocku i Kaliszu. W 1928 wyjechał do Paryża, gdzie pracował jako robotnik i równocześnie uczył się aktorstwa w t. Vieux Colombier. Po powrocie z Francji (październik 1932), wystawił (wg własnej relacji) w lipcu 1933 w teatrze przy ul. Karowej w Warszawie - "Bitwę nad Marną" (widowisko za­kupione przez Min. Spraw Wojskowych). Ze wzglę­du na chorobę serca wycofał się z pracy artysty­cznej. Od grudnia 1935 pracował jako urzędnik w Wojskowym Instytucie Naukowo-Oświatowym (Wydz. Propagandy). W 1937-39 współpracował z t. artystów Cricot, prowadzonym przez jego brata Józefa w Krakowie i Warszawie. Zagrał m.in. tyt. rolę w "Mistrzu Pathelin". W 1939 brał udział jako konferansjer w warsz. szopce politycznej wystawio­nej w kawiarni Instytutu Propagandy Sztuki. Wy­buch II wojny świat. zastał go na wsi nad Bugiem. Potem przebywał w Białymstoku, gdzie oglądał wy­stępy ros. t. S. Obrazcowa, co stało się, jak sam wspominał, inspiracją do założenia w grudniu t.r. Państw. Pol. T. Kukiełek w Grodnie, którego był dyr. i kier. artyst. do sierpnia 1941. Teatr ten dys­ponował autobusem i dawał występy gościnne, na pocz. 1940 grał w Stołpcach, w sez. 1940/41 w Nowogródku i w Mińsku. Pierwszą prem. (luty 1940) była rewia lalkowa Cyrk Tarabumba. Kolejne lata wojny J. spędził w Krakowie i Warszawie, pracując jako szewc. Po powstaniu warsz. został wywieziony do obozu koncentracyjnego w Stutthofie, nast. w Altvorwerk, skąd uciekł w październiku 1944. Na pocz. 1945 założył (wraz z żoną) w Krakowie T. Lalki i Aktora Groteska (otwarcie prem. Cyrku Tarabumba 9 VI t.r.). Po wystawieniu kolejnych dwóch prem. "Szewc Dratewka" i "La serva padrona", J. został 10 X 1945 odwołany ze stano­wiska dyr. teatru. W 1946-47 przebywał przez kilka miesięcy w Paryżu. Ponownie został dyr. Groteski w sez. 1948/49, potem przekazał dyrekcję żonie, pracując do 30 IX 1965 jako reżyser. W sez. 1950/51 przez trzy miesiące (listopad-styczeń) był dyr. T. Lalka (poprzednio pn. Niebieskie Migdały) w War­szawie. Reżyserował m.in. "Cudowną lampę Aladyna", "Konika garbuska", "Nowe szaty króla", "Igraszki z diabłem", "Gdyby Adam był Polakiem" i "Noc cudów", "Orfeusz w piekle", "Dzikie łabędzie". Potem ze względu na zły stan zdrowia wycofał się z pracy. Był pionierem nowoczesnego t. lalek w Polsce, traktowanego jako pełnoprawny dział sztuki teatr., o dużych ambicjach artyst., przeznaczony nie tylko dla widowni dziecięcej. W prowadzonym przez nie­go teatrze aktor (występujący w masce) był part­nerem lalki. Teatr maski nazwał J. "...nową, współ­czesną, niewiele mającą wspólnego z maską w zna­czeniu antyku czy okresów późniejszych, naszą, wy­łącznie polską formą teatru maski". Reżyserował także gościnnie w t. lalkowych w Łodzi, Toruniu, Poznaniu, Będzinie, Gdańsku, Bielsku-Białej. Był nauczycielem i wychowawcą wielu artystów i re­żyserów t. lalkowych. W 1954-64 był prof. i dzie­kanem wydz. lalkarskiego krak. PWST; od 1972 współpracował z wydz. lalkarskim tejże szkoły we Wrocławiu. Przez wiele lat przewodniczył państw, komisji egzaminacyjnej dla kandydatów na aktorów scen lalkowych. Jako emeryt współpracował z amat. t. Lalkowymi.

Bibl.: Almanach 1975/76; Kaszyński: Teatralia; Konarska-Pabiniak: Repertuar; J. Lau: Teatr artystów Cricot, Kraków 1967; Marczak Oborski: Teatr 1918-39; Nawrat: Repertuar; Sempoliński: Wielcy artyści; Żywot: Dwadzieścia sezonów; Groteska 1945-65 (tu wypowiedź W.J.); Pam. Teatr. 1987 z. 1-2 s. 108, 109; Scena 1976 nr 1 (H. Jurkowski); Teatr 1976 nr 18 (H. Ryl); Programy, IS PAN; Akta (tu fot.), ZASP; Dokumenty, MTWarszawa (sygn. D. 394 III).

Ikon.: A. Stopka: Portret - "Groteskowy" dyrektor, karyk., rys., repr. Życie Lit. 1958 nr 44; E. Głowacki: Karyk., rys., tusz - MTWarszawa; A. Stopka: Karyk., rys. - MTWarszawa.

Film.: 1969 - Struktura kryształu (f.).

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1900-1980 t.II, PWN Warszawa 1994

Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.