biografia | artykuły | archiwalia w IT
teatralna |  filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Władysław Grabowski

nie żyje
ur. 1883-06-01, Warszawa
zm. 1961-07-06, Warszawa

Biografia

GRABOWSKI Władysław (1 VI 1883 Warszawa - 6 VII 1961 Warszawa), aktor. Po ukończeniu szkoły średniej uczył się rysunku, m.in. pod kierunkiem W. Gersona, a następnie studiował w Klasie Dramatycznej przy Warsz. Tow. Muzycznym. Prawdopodobnie de­biutował ok. 1903 jako uczeń Klasy Dramatycznej w warsz. T. Rozmaitości, wg innych źródeł w 1905 w t. łódzkim. Niewątpliwie należał do zespołu tego t. w sez. 1905/06 i brał udział w jego występach w Peters­burgu oraz w Warszawie (w sali Filharmonii) wiosną 1906. W 1906-08 występował w T. Miejskim w Kra­kowie, 1908-11 w t. pol. w Łodzi, w sez. 1911/12 w T. Małym w Warszawie. W 1912 został zaangażo­wany przez A. Szyfmana do tworzonego właśnie ze­społu T. Polskiego, wziął udział w występach zespołu w Rosji, a następnie występował w T. Polskim w War­szawie do 1914. Wybuch I wojny świat. zastał go w Kra­kowie. Tam występował przez krótki czas w T. No­wości, a następnie w T. im. Słowackiego. W 1916 wrócił do Warszawy, wiosną występował w T. Polskim, w 1916-18 w T. Letnim, 1918-25 ponownie w T. Pol­skim (i w t. z nim związanych - w T. Małym i T. Komedia), w sez. 1925/26 w T. Letnim, 1926/27 w T. Ćwi­klińskiej i Fertnera, 1928-31 w T. Polskim i Małym, 1931-33 w T. Letnim, 1933 w t. Rozmaitości, a od 1934 w teatrach TKKT (po podziale zespołu w 1936 głównie w T. Letnim). Podczas II wojny świat. kilka razy wy­stąpił w t. jawnych w Warszawie, m.in. w T. Komedia. W 1945-49 występował w T. Wojska Polskiego w Łodzi. 2 IV 1946 obchodził jubileusz czterdziestolecia pracy grając rolę Dyndalskiego ("Zemsta"). W 1950 wrócił do Warszawy i występował najpierw w T. Polskim, a od 1951 do końca życia w T. Narodowym. 23 XI 1953 ob­chodził jubileusz pięćdziesięciolecia pracy, grając rolę Stańczyka ("Rzeczpospolita zapłaci"). Wg S. Dąbrowskiego G. miał "doskonałe warunki amantowskie, wzrost, estetykę gestu, dykcję, oko sceniczne, regularne rysy, wytworną postawę". W pierwszym okresie swej działalności grał istotnie role amantów i bohaterów romantycznych, m.in. Percineta ("Romantyczni"), Pana Młodego i Poetę ("We­sele"), Marchbanksa ("Kandida"), a także Fantazego ("Fantazy"). Od ok. 1914 występował niemal wyłącznie w repertuarze komediowym i farsowym. Zdobył wówczas ogromną popularność, m.in. w takich rolach jak: Blond ("Król"), Mariusz ("Murzyn warszawski"), Tibor ("Niebieski lis"), Szarmancki ("Spazmy modne"), Ludwik XI ("Król włóczęgów"), Kręćki ("Aszantka"), Wicek ("Wicek i Wacek"), Rotmistrz ("Damy i huzary"), a przede wszystkim Chudogęba ("Wieczór Trzech Króli"). Po II wojnie świat. odnosił sukcesy w rolach Orgona ("Świę­toszek"), Gąski ("Wesele Figara"), Belzebuba ("Igraszki z diabłem"), Venture'a ("Sułkowski"). Ostatnią jego rolą był grany w 1957 Dyrektor ("Aszantka"). Od 1911 wy­stąpił w ponad trzydziestu filmach. Często występował też w radiu, m.in. w ostatnich latach życia w cyklu audycji "Wesoły kramik".

Styl gry G. określił A. Grzymała-Siedlecki jako ,,excentric artyzm", A. Zelwerowicz zaś jako "rodzaj szarży, ale zawsze szarży stylowej, rasowej". L. Schiller pisał, że jest on "uosobieniem kapitalnego instynktu teatral­nego, który pozwala mu lawirować między groteską artystyczną a wyrazem realistycznym". Wg J. Lesz­czyńskiego "bawiąc się każdą figurą, w którą się wcielał, dając ujście swemu pysznemu humorowi, po­mysłowości niezwykłej, poprzez fantastyczne - jemu tylko właściwe akcenty dykcji, wężowe skręty swej figury i gesty, potrafił pokazać człowieka". Także w życiu prywatnym stanowił, wg A. Zelwerowicza, "typ oryginała, którego zachowanie się, sposób bycia, wymowa, głos, ruchy, specyficzny rodzaj humoru i dowcipu, tworzyły całość skończoną, swoistą i zgoła nie dającą się porównać z żadnym z jego rówieśni­ków".

Bibl.: Almanach 1960/61; Banaszkiewicz, Witczak; Grzymała-Siedlecki; Świat aktorski; Jewsiewicki: Materiały; Lorentowicz: T. Polski; Dz. łódz. 1949 nr 75; Express wiecz. 1953 nr 279; Film 1961 nr 30; Prz. kult. 1953 nr 41 (J. Macierakowski); Radio i Telewizja 1961 nr 30 (K. Rudzki); Stolica 1961 nr 34; Teatr 1953 nr 19 (A. Zelwerowicz, J. Macierakowski; tu il.), 1961 nr 15; Zycie Warsz. 1953 nr 279 (J. Leszczyński); Afisze, IS PAN; Programy jubileuszowe 1946 (H. Szletyński) i 1953 (L. Schiller, S. Dąbrowski, H. Auderska; tu il.).

Ikon.: B. Rychter-Janowska: G. jako Percinet (Romantyczni), pastel, ok. 1907 - MTWarszawa; J.P. Janowski: Portret, olej, 1946 - SPATiF; W. Filipiak: G. jako Grzegorz (Grzegorz Dy­ndała), olej, 1954 - Muzeum w Lublinie; E. Głowacki: Port­ret, karyk., rys., repr. Pani 1923 nr 4/5; J.P. Janowski. Portret, rys. 1953, repr. program jubileuszowy 1953; J. Żeb­rowski: G. jako Dyrektor (Aszantka), rys. repr. Express Wie­czorny 1957 nr 169; Fot. pryw. i w rolach - MTWarszawa.

Film.: 1934 - Czy Lucyna to dziewczyna?; 1935 - Dwie Joa­sie, Kochaj tylko mnie, Wacuś, Dodek na froncie; 1936 - Pa­pa się żeni, Trędowata; 1937 - Dorożkarz nr 13, Dziewczęta z Nowolipek, Ordynat Michorowski, Trójka hultajska; 1938 - Sygnały, Szczęśliwa trzynastka, Wrzos, Za zasłoną, Zapomnia­na melodia; 1939 - Żona i nie żona; 1946 - Dwie godziny.

Nagrania: Role (Wesele - A. Czechowa, Grube ryby, Wesele Figara, Zwady miłosne, Wieczór Trzech Króli, Dwa nadzwyczaj prawdziwe zdarzenia, Dom otwarty, Zrzędność i przekora), fragmenty prozy - Teatr PR; Humoreski, słuchowiska - Arch. Dok. Mechanicznej.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765-1965, PWN Warszawa 1973

Zdjęcia


Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.