teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Irena Grywińska

nie żyje
ur. 1895-10-28, Kalisz
zm. 1969-12-26, Warszawa

Biografia

GRYWIŃSKA Irena, z domu Sztange lub Stange, zamężna Adwentowicz, także Grynbaum-Grywińska (28 X 1895 Kalisz - 26 XII 1969 Warszawa), aktorka, reżyser, dyrektor teatru. Data i miejsce urodzenia wg S. Łozy; w akcie zgonu występuje: 28 X 1898 Warszawa, w ankiecie ZASP-u: 28 X 1900 Warszawa. Była córką Stanisława i Franciszki Stangów (Sztangów), żoną Karola Adwentowicza (zob.t.l), którego poślubiła po 1939 (dokładnej daty ślubu nie udało się ustalić; w dokumentach ZASP-u do 1939 występuje jako Grynbaum-Grywińska). Szkołę średnią ukończyła w Kaliszu, nast. studio­wała w Dreźnie języki obce. Sztuki aktorskiej uczy­ła się pod kier. T. Rolanda i K. Borowskiego. Debiutowała w 1923 w T. Miejskim w Łodzi. W sez. 1923/24 występowała w T. im. Fredry w War­szawie, m.in. w roli Heleny ("Zazdrość"); w rec. w "Kurierze Warszawskim" (1924 nr 23) T. Kończyc napisał, że ma "ładne warunki i niewątpliwe zdol­ności, ale roli Heleny nie mogła opanować, grała monotonnie, nierówno i spadała z tonu". W lecie 1924 grała w warsz. T. Bagatela, w sez. 1924/25 w T. im. Bogusławskiego pod kier. L. Schillera: Fifinę ("Podróż po Warszawie"), Emilię ("Opowieść zimowa"), Wandę ("Skalmierzanki") i Pułkownikową Sablinę ("Kniaź Potiomkin"). Na sez. 1925/26 zaan­gażowała się do T. Miejskiego w Łodzi. Od 6 VIII 1926 grała gościnnie w T. Polskim w Warszawie Lię ("Płomienna noc"). W 1927 (od stycznia do wrze­śnia) występowała w zespole objazdowym K. Ad­wentowicza, m.in. w Kaliszu, Kielcach, Radomiu, Zamościu, Stanisławowie, Przemyślu, Tarnowie, Drohobyczu, Częstochowie, Płocku. Grała wtedy po raz pierwszy, wielokrotnie potem powtarzaną, tyt. rolę w farsie "Mecenas Bolbec i jego mąż". W sez. 1927/28-1929/30 należała do zespołu T. Miejskiego w Łodzi (ostatni sez. pod dyr. K. Adwentowicza); w czerwcu i wrześniu 1930 występowała gościnnie z t. łódz. w Warszawie. Na sez. 1930/31 została zaangażowana do T. Miejskich we Lwowie, grała przede wszystkim w komediach na scenie T. Ma­łego. W 1931 występowała gościnnie w T. Nowym w Poznaniu. Od lutego 1932 grała Monikę w "Spra­wie Moniki" w Instytucie Reduty w Warszawie, a nast. w objeździe. Od sez. 1932/33 do wybuchu II wojny świat. prowadziła z K. Adwentowiczem pryw. T. Kameralny w Warszawie. W 1939 wy­stępowała też w warsz. kabarecie Nowy Momus. W sez. 1933/34 zagrała dwie role w T. Ateneum, obie w reż. L. Schillera: Żonę ("Na drodze") i Córkę Natana ("Szczury wędrowne"). W T. Kameralnym gra­ła, obok wielu ról komediowych, także pierwszo­planowe w repertuarze dram., m.in.: Amelię ("Ma­zepa"), Norę ("Nora"), Irenę ("Ponad śnieg bielszym się stanę"), Hildę ("Budowniczy Solness"), Annę ("Anna Karenina"), Elżbietę ("Elżbieta królowa, kobieta bez mężczyzny"); zaczęła tu też reżyserować: "Maturę" i "Tajemnicę lekarską" (1936) oraz "Niewiniątka" (1938). W czasie okupacji niem. do 1942 pracowała w Warszawie jako kelnerka w barze "Pod Znachorem", potem ukrywała się na wsi, w Albinowie pod Opa­towem. Do teatru wróciła wiosną 1945; od kwietnia do września t.r. występowała w prowadzonym przez K. Adwentowicza i W. Horzycę T. Miejskim w Katowicach. W sez. 1945/46 prowadziła z Adwen­towiczem T. Powszechny im. Żołnierza Polskiego w Krakowie, w którym reżyserowała m.in. pol. prem. "Dwóch teatrów" (24 II 1946). W sez. 1946/47 kierowała najpierw krak. Okręgowym T. Domu Żoł­nierza, a od grudnia Zrzeszeniem Artystów pn. Ko­media Muzyczna (z A. Fuzakowskim i F. Bedlewiczem). W 1947 uzyskała uprawnienia reżyserskie. W sez. 1947/48 występowała gościnnie jako Regina ("Lisie gniazdo") w warsz. Studio T. MO. W sez. 1948/49-1950/51 należała do zespołu T. Powszech­nego w Łodzi pod kier. K. Adwentowicza (reżyse­rowała tu "Dwa teatry" i "Niemców", grała m.in. Ochotnicką w "Klubie kawalerów", Tatianę w "Przełomie", Olgę w "Obcym cieniu"). Następnie w Warszawie: w sez. 1951/52 i 1952/53 należała do zespołu T. Nowego, 1953-55 do zespołu T. Powszechnego. Potem, przez cztery sez., od 1 XI 1955 do paź­dziernika 1959, była dyr. i kier. artyst. T. Ludo­wego; grała m.in. Panią Alving w "Upiorach", re­żyserowała m.in. "Dziewczynę z dzbanem" (1956), "Uciekła mi przepióreczka" (1956), "Pannę Julię" (1957), pol. prem. "Dramatu akt pierwszy" (17 X 1958), "Żabusię"(1959). Potem przeniosła się do T. Klasycznego i pracowała jako reżyser do końca sez. 1963/64. W tym okresie reżyserowała także gościn­nie w innych miastach, np. w 1962 w T. Polskim w Szczecinie "Idiotkę".

Była obdarzona świetnymi warunkami zewnętrzny­mi. "Czarne kędziory, duże szaro-zielone oczy, brzoskwiniowa cera z siatką błękitnych żyłek na skroniach, wydatne dosyć - zmysłowe trochę usta, wężowa linia postaci" - tak charakteryzował ją w 1933 sprawozdawca "Światowida", dodając, że ży­wiołem jej jest "nerwowe tempo współczesności". W pocz. okresie grała gł. amantki w lekkim reper­tuarze - komediach, farsach i wodewilach, potem, gdy stała się towarzyszką życia Adwentowicza, za­częła grać też duże role dram., występując najczę­ściej jako jego partnerka. Nie zawsze jednak, była w nich przekonywająca. "Kto wie - pisał K. Wierzyński w rec. z "Ponad śnieg bielszym się stanę" - czy talent jej nie jest szczerszy w komediowym uśmiechu, niż gwałtownościach dramatycznych, jak gdyby na siłę forsowanych". W ocenie S. Marczaka-Oborskiego, w okresie międzywojennym "dys­ponowała urokami rozkwitłej kobiecości, umiejęt­nością dialogowania, sugestywnymi akcentami w sztukach psychologicznych. Gorzej bywało z heroi­nami dramatów wymagających bogatszych i roz-maitszych środków aktorskich". Wcześnie zaintere­sowała się reżyserią i po wojnie jej się przede wszystkim poświęciła; tłumaczyła także sztuki te­atralne z obcych języków - szczególnym powo­dzeniem cieszyła się wprowadzona przez nią w 1932 na scenę w T. Kameralnym sztuka Ch. Winsloe "Dziewczęta w mundurkach".

Bibl.: Album artysty polskiego, Warszawa 1938 (il.); Al­manach 1969/70; Fallek: Cztery sezony; Kaszyński: Te­atr łódź.; Krasiński: Teatr Jaracza; Krasiński: Warsz. sceny; Linert: T. Śląski; Łoza: Czy wiesz; Marczak-Oborski: Teatr 1918-39; O zespole Reduty s. 281-286 (I. Grywińska-Adwentowicz), 414; Słonimski: Gwałt; Szczublewski: Artyści i urzędnicy; Wierzyński: Wrażenia; Kur. Warsz. 1924 nr 23, 1930 nr 174, 240, 276, 328, 1932 nr 316, 1934 nr 113, 292, 1935 nr 63, 280, 315, 1936 nr 27, 358, 1938 nr 27, 98, 1939 nr 84; Światowid 1933 nr 19 (il.); Teatr 1970 nr 5; Afisze, programy (m.in. T. Nowy 1949-84), IS PAN, MTWarszawa; Akta (tu fot.), ZASP; Wosiek: Teatry objazdowe; Archiwum K. Adwentowicza, MTWar­szawa (sygn. D. 166-169 III, D. 529 III).

Ikon.: Fot. - Arch. Dok. Mech., IS PAN, MTWarszawa, ZASP.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1900-1980 t.II, PWN Warszawa 1994

Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.