teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Janina Kilian-Stanisławska

nie żyje
ur. 1898-11-12, Kosów na Huculszczyznie
zm. 1974-11-11, Warszawa

Biografia

KILIAN-STANISŁAWSKA Janina, ze Stanisławskich, zamężna Kilian (12 XI 1898 Kosów na Hu-culszczyźnie - 11 XI 1974 Warszawa), lalkarka, reżyser, dyrektor teatru. Była córką starosty koso-wskiego Edmunda Stanisławskiego i Katarzyny z Karczewskich, siostrą Zofii Stanisławskiej-Howurkowej (zob. t. 1), matką grafika i scenografa Adama Kiliana. Według kwestionariusza osobowego z 1948 ukończyła gimn. we Lwowie, a maturę uzyskała w Wiedniu podczas I wojny światowej. W 1917 po­ślubiła prawnika Alfreda Kiliana. W 1920-23 uczę­szczała do Instytutu Sztuk Plastycznych we Lwowie, nast. przeniosła się na Wydz. Sztuki Uniw. Jana Kazimierza. W 1925 podjęła pracę jako współred. i teoretyk sztuki w lwow. piśmie "Świat Kobiecy". W 1926-30 była recenzentką plastyki w "Gazecie Porannej"; nawiązała w tym czasie stałą współpracę z PR we Lwowie. Odbyła też uzupełniające studia w Wiedniu w zakresie grafiki użytkowej. W 1931-39 była związana z lwow. "Dziennikiem Polskim", sporadycznie współpracowała z pismami warsz. ("Wiadomości Literackie", "Kurier Poranny", "Ar­kady", "Płomyczek") jako ilustratorka, krytyk sztu­ki, autorka opowiadań dla dzieci. W początku l. trzydziestych, wraz z siostrą, urządziła domowy te­atrzyk lalek, z kulisami i prospektami ("w stylu idealistycznym"), dla dzieci i przyjaciół domu (wy­stawiono: "Kopciuszka", "O Kasi co gąski zgubiła", "Jasełka"). W kwietniu 1940 została wysiedlona, wraz z synem Adamem, na fermę Tiek-Tiek w Kazach­stanie, gdzie przebywała blisko dwa lata. Później współpracowała z Mosfilmem w Ałma Acie jako specjalistka od wyrobu lalek. Krótko była mężem zaufania w Delegaturze Pol., od 1942 instruktorem sztuki (modelowanie i zabawkarstwo) w Ochronce Pol. nr 11 w Samarkandzie. W Samarkandzie zorganizowała pracownię lalek i t. lalek Niebieskie Migdały, który 16 V 1945 został oficjalnie powo­łany i przyłączony do Uzbeckiej Filharmonii Państw. (pierwsza prem. "Pani Twardowska" w jej reż., 22 X 1945). W grudniu 1945 wezwana do Ambasady Pol. w Moskwie, rozpoczęła tam nieetatową pracę i jednocześnie (od 1 I do maja 1946) praktykę w t. lalek S. Obrazcowa. W końcu maja 1946 repa­triowała się (wraz z zespołem Niebieskich Migda­łów) do Polski. W nast. latach łączyła działalność artyst. z funkcją radcy MKiS, inspektora teatrów dla dzieci i młodzieży (do września 1949). We wrześniu 1946 otrzymała nominację na kier. artyst. Niebieskich Migdałów, które stały się autonomiczną sceną T. Groteska w Krakowie (pierwsza prem.: "Pani Twardowska", 7 IV 1947). Funkcję tę pełniła do listopada 1950. W 1946-48 prowadziła równo­cześnie wykłady z dziedziny kukiełkarstwa w PWST w Warszawie z tymczasową siedzibą w Łodzi. W 1947 założyła przy t. Niebieskie Migdały w Kra­kowie Studio Dram. T. Lalek, przeniesione w 1948 wraz z teatrem do Warszawy a w 1950 przekształ­cone w Państw. Szkołę Dram. T. Lalek, której była dyr. aż do jej likwidacji 31 VIII 1952. Od listopada 1950 przeszła na etat reżysera w t. Niebieskie Mig­dały (w końcu 1950 teatr przyjął nazwę Lalka) i zajmowała to stanowisko, z niewielkimi przerwami, do końca sez. 1970/71 (przeszła wtedy na rentę przyznaną jej jeszcze w 1964). Najważniejsze jej prace reżyserskie to: "Pani Twardowska", "O Janku, co psom szył buty" (1947), "Kopciuszek" (1948), "Bajka o rybaku i rybce", (1954), "Świniopas" (1959), "Smok w Nieswarowie" (1953), "Pinokio" (1968). Sporadycz­nie reżyserowała w innych teatrach: w Lublinie (1955), Będzinie (1958) i Bielsku-Białej (1958). Jubileusz czterdziestolecia pracy scen. i dwudziestopięciolecia pracy obchodziła 18 IV 1970 w T. Lalka w Warszawie.

Była autorką podręcznika instruktażowego "Teatr La­lek" (Warszawa 1953), wielu artykułów publikowa­nych m.in. w "Teatrze", "Teatrze Lalek" ; jej wy­powiedzi zamieszczano w okolicznościowych wyd. lalkarskich. Teatr lalek był dla niej teatrem oży­wionej plastyki: "Wabił mnie i wabi nieprzezwy­ciężony urok plastyki w ruchu, geście, akcji. Właś­nie przewaga formy plastycznej nad fabułą. Domi­nanta wizualnego nad słyszalnym w teatrze lalek. Inscenizacja, kompozycja sceniczna i jej rytm - to także plastyka". Należała do grona twórców pol. powojennego lalkarstwa. Pozostawiła po sobie sto­sunkowo niewielki dorobek inscenizatorski, ale wy­warła znaczny wpływ na grono uczniów i wycho­wanków (J. Wilkowski, A. Kilian) oraz na całe środowisko lalkarskie.

Bibl.: Almanach 1974/75; J. Sztaudynger, H. Ryl, H. Jurkowski: Od szopki do teatru lalek, Łódź 1961 (il.) ; A. Wat: Mój wiek, Londyn 1981 s. 255, 307-308; Kron Warsz. 1975 nr 3 (K. Beylin); Scena 1975 nr U; Teatr Lalek 1969 z. l-4 s. 52-54; Trybuna Ludu 1970 nr 107 Tyg. Powsz. 1975 nr 6; Akta, T. Lalka Warszawa; Akt; (tu fot.), ZASP; Programy, IS PAN (m.in. program pt Janina Kilian-Stanisławska - czterdziestolecie pracy artystycznej. Dwadzieścia pięć lat w Teatrze Lalka (Warszawa 1970) oraz pt. Państwowy Teatr Lalka 1944-1959; w obu il.); Informacje Adama Kiliana.

Ikon.: Fot. - ZASP. Film.:

Fragm. kronik film. z 1970, Arch. WFD.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1900-1980 t.II, PWN Warszawa 1994

Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.