teatralna | filmowa | telewizyjna | radiowa | zawodowa | nagrody | odznaczenia | multimedia

Wiktor Brégy

nie żyje
ur. 1903-09-03, Kijów
zm. 1976-05-20, Warszawa

Biografia

BREGY Wiktor (3 IX 1903 Kijów - 19 V 1976 Warszawa), śpiewak, reżyser, dyrektor teatru. Był synem inżyniera Leona Eugeniusza B., Francuza, który pracował w Rosji i Greczynki Aleksandry z domu Diamandidi, mężem (od 1929) Zofii z Su­chanków, pedagoga wokalistyki, ojcem Wiktora Aleksandra Bregy, kier. lit. T. Wielkiego w War­szawie. Miał obywatelstwo franc. i zachował je przez całe życie. W 1920 przeniósł się z rodziną do Warszawy, gdzie ukończył Gimn. im. Lelewela. Studiował na Wydz. Prawa Uniw. Warsz. (1923-25) oraz w Szkole Muz. im. Karłowicza. Głos kształcił pod kier. A. Comte-Wilgockiej. W 1925-27 odby­wał służbę wojskową w armii francuskiej. Po po­wrocie do Warszawy kontynuował naukę śpiewu u M. Łubkowskiej. Występować zaczął w lecie 1927 w Ruchomym T. dla Żołnierzy i Ludu; śpiewał Jontka ("Halka"). Debiutował 29 IV 1928 w T. Wiel­kim w Warszawie rolą Królewicza ("Syrena" W. Ma­liszewskiego). Został zaangażowany i śpiewał na tej scenie do końca sez. 1930/31; obsadzano go w czołowych partiach tenorowych takich, jak: Cavaradossi ("Tosca"), Faust ("Faust"), Stefan ("Straszny dwór"), Gerald ("Lakme"), Rudolf ("Cyganeria"), Jontek ("Halka"), Nadir ("Poławiacze pereł"), Książę ("Rigolet­to"), Edgar ("Łucja z Lammermooru"), Wala ("Ijola"), Stewa ("Jenufa"). Występował także w operetkach ("Bal w operze", "Noc w Wenecji"). Wielokrotnie śpie­wał w PR, na wieczorach artyst. Stow. Kompozy­torów Pol. i na koncertach filharmonicznych. Bywał solistą na promocyjnych koncertach muzyki pol. za granicą (Berlin 1929, Sztokholm 1930). Dnia 9 X 1931 debiutował w Opera Comique w Paryżu jako Gerald ("Lakme") i został zaangażowany do jej ze­społu na dwa sez.; do 1933 śpiewał m.in. partię Kawalera de Grieux ("Manon") i tyt. w "Werterze". Do Polski przyjeżdżał na występy gościnne, śpiewał w Warszawie (luty 1932) i Krakowie (lipiec 1932). W 1933-39 nie był związany na stałe z żadną sceną. Występował w Szwajcarii (1933-38; Zurych, Bazylea, Berno), a także gościnnie m.in. we Frank­furcie nad Menem, Berlinie, Pradze, Wiedniu, za­równo na scenach operowych i estradach, jak i w radiu. Dzięki jego staraniom wystawiono 12 XI 1933 "Halkę" w Bernie, a później też w Zurichu; sam śpiewał partię Jontka i był konsultantem muz. przedstawienia. W Szwajcarii nadal pracował nad swoją techniką wokalną, uczył się tam u M. Ricardi. Przyjeżdżał co roku do Polski na występy gościnne: do Krakowa (1934), Warszawy (1933, 1935, 1936, 1937), Poznania (1936, 1937, 1938). Rozszerzył swój repertuar o nowe partie: Ryszarda ("Bal ma­skowy"), Leńskiego ("Eugeniusz Oniegin"), Don Josego ("Carmen"). W wielojęzycznych spektaklach "Cyrulika sewilskiego" 17 i 19 I 1939 w T. Wielkim w War­szawie śpiewał po franc. partię Almavivy. Wybuch II wojny świat. zastał go w Warszawie. Podczas okupacji niem. dawał lekcje śpiewu i języków ob­cych; brał udział w ruchu oporu. W 1940 areszto­wany jako obywatel franc, był więziony na Pawia­ku, w 1944 w obozie w Stutthofie, potem w Altvorwerk pod Grudziądzem, skąd uciekł i przedostał się do Krakowa. Już w styczniu 1945 podjął pracę pedag. w Szkole Muz. im. Chopina w Warszawie; prowadził tam do 1957 klasę śpiewu solowego i klasę operową. Na scenie występował już tylko sporadycznie, np. 15 X 1946 śpiewał partię Jontka w Krakowie. W T. Wielkim w Poznaniu 7 II 1948 odbyła się prem. "Eugeniusza Oniegina" w jego re­żyserii, wg opinii prasy: "wnikliwej i przemyślanej", wydobywającej "psychologiczną prawdę". W czasie gościnnych występów Opery pozn. w Warszawie (sierpień - wrzesień 1948) wystąpił w partii Leń­skiego. W 1948 reżyserował w Bernie "Straszny dwór", sam śpiewał partię Stefana. W sez. 1948/49 był reżyserem Opery warsz., a od 1 I 1949 został dyr. działu operowego Opery i Filharmonii w War­szawie. Reżyserował "Straszny dwór" (30 IV 1949) i "Eugeniusza Oniegina" (25 VI 1949). Od sierpnia 1949 należał do kierownictwa artyst. i pedag. Studia Operowego przy Filharmonii Bałtyckiej; wykładał w nim teorię i zasady gry scen., reżyserował wszy­stkie prem. Studia: "Eugeniusza Oniegina", "Straszny dwór", "Madame Butterfly", "Wesele Figara", "Sprzedaną narzeczoną". Ostatnie z wymienionych przedstawień było szczególnie chwalone za symultaniczne pro­wadzenie akcji i jej płynność. W Gdańsku obchodził 5 VII 1952 jubileusz dwudziestopięciolecia pracy artystycznej (reżyserował operę "Trzewiczki"). Wiele reżyserował gościnnie: w Poznaniu (1949 - "Opo- wieści Hoffmanna"; 1951 - pol. prem. "Śnieżynki"), Bytomiu (1952 - "Eugeniusz Oniegin"), Operze Ob­jazdowej (1953 - "Janek"). Od lutego 1953 do 31 XII 1961 był etatowym reżyserem Opery warsza­wskiej. Wystawił tu m.in.: "Toskę" (1953), "Czterech gburów" (1954), "Damę pikową" (1955), "Lohengrina" (1956), "Cyrulika sewilskiego" i "Carmen" (1957), "Don Juana" Mozarta (1958), "Rigoletto" (1960), "Mann" (1961). Nadal reżyserował gościnnie: w Operze Bał­tyckiej w Gdańsku (1956 - "Faust", "Dama pikowa", 1958 - "Peter Grimes"), w T. Wielkim w Poznaniu (1959 - "Bal maskowy"; 1960 - "Komendant Paryża"; 1961 - "Manru"; 1962 - "Syrena" W. Maliszewskie­go). W 1962 (wrzesień-październik) "Manru" i "Syrenę" pokazała Opera pozn. w czasie występów gościn­nych w Jugosławii. Ponadto reżyserował pol. prem.: "Żywot rozpustnika" (Gdańsk, 1965), "Andrzej z Chełmna" (Opera Objazdowa, 1962), "Romans gdański" (Łódź, 1967; był też autorem libretta). Od 1957 wykładał w warsz. PWSM (w 1958 otrzymał nomi­nację profesorską). Jego uczniami byli m.in. H. Ru­mowska, H. Lisowska, U. Koszut, B. Brun-Barań­ska, J.S. Adamczewski. Tłumaczył libretta operowe z języków obcych.

Należał do czołowych tenorów okresu przedwojen­nego. Obdarzony głosem lirycznym, o ciepłym i szlachetnym brzmieniu, sięgał także po partie o charakterze bohaterskim (Turiddu w "Rycerskości wieśniaczej"). Muzykalność i kulturę interpretacji łą­czył z wyrazistą grą aktorską. Śpiewał czysto, dźwięcznie i ekspresyjnie, chociaż zarzucano mu niekiedy afektację i forsowanie głosu. Dawał dużo koncertów i występów radiowych. Reżyserowane przez niego przedstawienia nosiły znamiona opero­wego znawstwa. W programach teatr. zwykł zamie­szczać uwagi o inscenizacji. Uzasadniał w nich wprowadzone innowacje, podkreślał dążenie do wy­dobycia prawdy psychologicznej. Śpiewakom zale­cał prostotę ruchu, dbał o naturalny przebieg akcji, oparty o szczegółową analizę partytury. Krytyka zarzucała mu jednak zbytnie przywiązanie do tra­dycyjnych konwencji reżyserskich i przesadny na­turalizm scen (np. w "Opowieściach Hoffmanna" przy rampie orkiestrowej pluskała prawdziwa woda i pły­wała po niej prawdziwa gondola). Pod koniec życia wydał książkę "Elementy techniki wokalnej" (Kraków 1974); ogłosił też wiele artykułów z dziedziny wo­kalistyki. Za propagowanie sztuki pol. został ude­korowany orderem Polonia Restituta.

Bibl.: Almanach 1975/76; EM (il.); Filler: Operetka; Jan­kowski, Misiorny; Kaczyński: Dzieje "Halki"; Kański: Mi­strzowie (il.); Korolewicz-Waydowa; 15 lat Opery w War­szawie s. 8-16; SMP; Świtała (il.); S. Wolff: L'Opera au Palais Garnier (1875-1962), Paris 1962; Muzyka 1929 nr 11-12, 1930 nr 1, 2, 6, 1931 nr 2; Ruch Muz. 1976 nr 14 (il.); Teatr 1952 nr 12, 1976 nr 17; Tyg. Powsz. 1976 nr 32; Życie Warsz. 1976 nr 121 (il.), 122, 124; Afisze, programy, IS PAN; Akta, SPAM; Akta (tu fot), ZASP; Prosnak: T. Wielki.

Ikon.: Fot. - Arch. Dok. Mech., IS PAN.

Film.: Fragm. kronik i materiałów film. z 1953-66, Arch.

WFD; Materiały - Archiwum TV Warszawa.

Nagrania: Arie, pieśni -MTWarszawa, Pol. Nagrania,

Red. Muz. PR.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1900-1980 t.II, PWN Warszawa 1994

Baza danych zawiera informacje o karierach artystycznych, zatrudnieniu zawodowym i nagrodach wszystkich osób związanych twórczo z polskimi teatrami dramatycznymi, muzycznymi, lalkowymi i polskim filmem od roku 1991 do chwili obecnej. Dane wcześniejsze są sukcesywnie uzupełnianie i docelowo w bazie znajdą się wszystkie szczegóły dotyczące życia teatralnego w Polsce.

Od kwietnia 2004 roku baza codziennie wzbogacana jest o artykuły, które ukazują się w polskiej prasie. Artykuły archiwalne pojawiają się stopniowo.

Od września 2014 roku uruchomiliśmy możliwość zamawiania szczegółowej, elektronicznej kwerendy na temat archiwaliów znajdujących się w zbiorach Pracowni Dokumentacji Teatru.

Wiosną 2015 rozpoczęliśmy współpracę z fundacją sedina.pl tworzącą Internetową Encyklopedię Szczecina oraz Państwową Wyższą Szkołą Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie.