powiększwersja do drukupoleć znajomemu

Sekretne życie rekwizytów

Książka oddająca głos rekwizytom, które mogą być ukrytymi sprawcami procesu twórczego, dzięki niemal reportażowemu charakterowi jest pozycją, którą czyta się z niemałym zainteresowaniem - o książce Katarzyny Waligóry "Koń nie jest nowy. O rekwizytach w teatrze" pisze Ewa Gałązka.

Katarzyna Waligóra, doktorantka w Katedrze Dramatu i Teatru na Uniwersytecie Jagiellońskim, przeprowadziła badania empiryczne dotyczące roli rekwizytów w spektaklu, uczestnicząc jako obserwator w próbach przy powstawaniu spektaklu "Towiańczycy, królowie chmur" Jolanty Janiczek w reż. Wiktora Rubina w Narodowym Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie. Wynikiem kilkutygodniowych obserwacji oraz rozmów z twórcami przedstawienia i pracownikami teatru zaangażowanymi przy powstawaniu przedstawienia jest jej książka ">>Koń nie jest nowy<<. O rekwizytach w teatrze".

Inspiracją autorki książki były prace francuskiego socjologa i filozofa, Bruno Latoura, który prowadził badania polegające na obserwacji różnych przedmiotów, by wykazać ich moc sprawczą w określonym przebiegu wydarzeń. Obecność rzeczy jest słabo zaznaczona w polskiej teatrologii, zarówno w opisach praktyk teatralnych jak i w dyskursie teoretycznym. W swojej pracy badaczka konfrontuje swoje obserwacje z istniejącymi dokonaniami naukowymi. Poza pracami wspomnianego Bruno Latoura, Katarzyna Waligóra przytacza także wyniki badań Josette Feral, Bjornara Olsena, Webba Keane'a, Eriki Fischer-Lichte, Michalela Briana Schiffera, Juhaniego Pallasmy, Elizabeth Grosz, Jane Bennet, Ewy Domańskiej, Krzysztofa Abriszewskiego, Marka Krajewskiego.

Badaczka ukazuje jak oporne rekwizyty potrafią zmienić przebieg całej sceny albo jak odpowiednie rozmieszczenie przedmiotów na scenie, na zasadzie nawyków motorycznych, ułatwia aktorom zapamiętywanie poszczególnych sekwencji spektaklu a także jak rekwizyty inspirują i porządkują układ scen. Przedmiotem jej badań jest także obserwowanie jak rekwizyty mogą stać się symbolem i jako takie podlegają różnej interpretacji przez odbiorcę spektaklu, np. siedząca na umieszczonym w scenografii koniu, naga Marta Ścisłowicz odsyła do obrazu "Szał uniesień" Władysława Podkowińskiego, ale niektórzy recenzenci rekwizyt konia kojarzyli z "kasztanką" marszałka Józefa Piłsudskiego. Natomiast w koncepcji scenografa ów rekwizyt odnosi się do rzeźby "Untitled" Maurizio Cattelana z 2007 r.

Katarzyna Waligóra śledzi także dzieje "stroju Konrada", na który składają się biała koszula i czarne spodnie. Spektakle, które powielały ten wzorzec na przestrzeni ponad stu lat przyczyniły się do powstania archetypu.

Książka Katarzyny Waligóry zawiera nie tylko obserwacje z prób "Towiańczyków...". Badaczka skupia się także na cyrkulacji i sposobie eksploatacji teatralnych rzeczy, które mogą być po recyklingu wykorzystane w innych spektaklach lub użyte jako nawiązanie do danego przedstawienia, w którym zostały użyte. Bada proces magazynowania pamięci w przedmiotach.

Ostatni rozdział swojej książki "Badania nad materialnością a historia teatru", Katarzyna Waligóra poświęciła rekonstrukcji procesu powstawania spektaklu "Wyzwolenie" w reż. Konrada Swinarskiego w Starym Teatrze na podstawie materiałów archiwalnych.

Książka oddająca głos rekwizytom, które mogą być ukrytymi sprawcami procesu twórczego, dzięki niemal reportażowemu charakterowi jest pozycją, którą czyta się z niemałym zainteresowaniem.

---

Katarzyna Waligóra, ">>Koń nie jest nowy<<. O rekwizytach w teatrze", Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2017.