Inauguracja Teatru Ateneum Stefana Jaracza

«25 września 1930 - "Zemstą" Fredry rozpoczyna swoja działalność założony i kierowany przez Stefana Jaracza Teatr Ateneum.

Zmęczony marazmem, jaki panował w stołecznych teatrach, rozgoryczony estetyczną i ideową mizerią znakomitej większości scenicznych przedsięwzięć, Jaracz zdecydował się na krok desperacki: na odległym Powiślu w gmachu Związku Zawodowego Kolejarza, otworzył prywatny teatr. Pozbawiony subwencji, stale borykający się z finansowymi trudnościami, Teatr Ateneum trwał aż do wybuchu wojny i był jedyną w ówczesnej Warszawie sceną o określonej i konsekwentnie realizowanej koncepcji artystycznej. Był to teatr zaangażowany społecznie, otwarcie występujący przeciw narastającym nacjonalistycznym i szowinistycznym nastrojom, militaryzmowi, ksenofobii, a także - co Jaraczowi było szczególnie bliskie - ujmujący się za ludźmi skrzywdzonymi przez stosunki społeczne.

"Ateneum było teatrem Jaracza, nigdy natomiast nie stało się polem jego solowych popisów" - podkreślał Stefan Straus, biograf aktora. Z młodym, ambitnym zespołem Jaracz mógł wreszcie realizować estetyczne założenia, wykrystalizowane w czasie długoletnich, uporczywych studiów nad sztuką aktorską i mozolnie zbieranych doświadczeń, z których najważniejszymi były dla aktora spotkania z Kazimierzem Kamińskim, Redutą Osterwy i teatrem Stanisławskiego. Ideałem była tu praca zespołowa, wspólny wysiłek zmierzający ku głębokiemu zrozumieniu tekstu i stworzeniu na scenie spójnego świata. Śród wielu premier Atenetum nie brakowało przedstawień przeciętnych, lub po prostu nieudanych. Trudno jednak przecenić znaczenie tej sceny dla życia teatralnego przedwojennej Warszawy. Był to bowiem teatr, w którym wymiar estetyczny nie dawał się oddzielić od wymiaru etycznego. Celem Jaracza było nadanie sztuce teatru głębokiego sensu społecznego "w wielkiej - jak pisał - walce człowieka o wartości".»