Warszawa. Wykład "Trauma: wprowadzenie" w NWŚ

Nie ma wątpliwości, że pojęcie traumy przestało być terminem medycznym czy psychoanalitycznym i weszło na dobre nie tylko do słownika współczesnej humanistyki, ale i powszechnego użycia. Tym samym zaczyna być coraz bardziej "niewyraźne" i obrasta w nowe sensy. Wydaje się zatem, że to dobry moment, aby na wybranych przykładach prześledzić jego historię i przemiany.

Problematyka traumy kojarzy się przede wszystkim ze studiami nad Zagładą i jej "długim cieniem". Chcę zaproponować spojrzenie poza ten kontekst (choć, rzecz jasna, nie porzucając go) i refleksję nad tym, dlaczego perspektywa "traumatyczna" zdaje się dominować nasze myślenie nie tylko o historii, ale i polityce. Psychoanalizę traktuję tu jako rodzaj interpretacji polegającej na rozpoznawaniu sensu ukrytego w tym, co widoczne, na wnikaniu w strukturę rzeczy. Wydaje się, że to właśnie dzięki sztuce i poprzez nią może realizować się praca nad tym, co ukryte a nawet skrywane; zawieszanie a może nawet przezwyciężanie stłumień tak w płaszczyźnie jednostkowej, jak zbiorowej.

Szczególnie interesuje mnie, czy możemy mówić o ikonografii czy konwencji traumy zarówno w sferze obrazowania, jak opisu. Co dzieje się w tym kontekście z kategorią piękna i wzniosłości? Jaką rolę odgrywają tu pojęcia i figury takie, jak nawiedzenie, widmowość, niesamowitość, żałoba, melancholia, utrata, pamięć i postpamięć, przepracowanie i inne. Warto też zastanowić się nad rolą figurą "świadka" w tworzeniu i recepcji sztuki współczesnej.

Katarzyna Bojarska

Trauma: wprowadzenie

Koncepcja "traumy" w pismach Sigmunda Freuda i Jacquesa Lacana, a także teorie traumy, które pojawiły się w humanistyce w latach 90. Związek traumy z historią i dydyskusja nad możliwością rozumienia historii jako historii traumy, a także nad rolą sztuki jako narzędzia krytycznego i teoretycznego.

Katarzyna Bojarska - absolwentka Anglistyki i Kulturoznawstwa w ramach MISH na Uniwersytecie Warszawskim, asystentka w Zakładzie Europeistyki Literackiej Instytutu Badań Literackich PAN, doktorantka w Szkole Nauk Społecznych PAN, stypendystka Fulbrighta, tygodnika Polityka i MENiS. Autorka tekstów i przekładów, m.in. Dominick LaCapra Historia w okresie przejściowym (Universitas, 2009).